دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaa نگرش تاریخی به روایات قرائات اهل‌بیت 7 38 111173 10.22052/hadith.2018.111173 FA بی‌بی زینب حسینی مرتضی ایروانی نجفی عاطفه احیاء جهرمی Journal Article 2021 02 07 bbbb در جوامع حدیثی و تفاسیر شیعی و کتب معاجم قرائات، روایات متعددی وجود دارد که قرائتی را به ائمۀ شیعهk به‌ویژه امام صادقR منسوب می‌کند. بیشتر این روایات برگرفته از کتاب القرائات سیّاری است. سیّاری معاصر امام‌هادیR از کاتبان طاهری و در خدمت دربار عباسی است. وی در کتب رجال، به‌شدت تضعیف شده، بااین‌حال روایات وی به‌صورت گسترده در تفاسیر راه یافته است. در این پژوهش با استفاده از روش تطبیق قرائات سبع و قرائات تفسیری صحابه با قرائات منسوب به اهل‌بیتR، و همچنین تحلیل زمینه‌های تاریخی صدور این روایات، تلاش شده است علت جعل این روایات و نسبت این قرائات به اهل‌بیتk کشف شود. روایات قرائات منسوب به اهل‌بیتk، با قرائت کسائی و قرائت ابن‌عباس بیشترین انطباق را دارد. کسائی، قاری دربار عباسی در سدۀ دوم هجری است و خلفای عباسی طبق قرائت وی قرآن را قرائت می‌کرده‌اند. به‌نظر می‌رسد سیّاری با جعل این روایات، در مقام مشروعیت بخشیدن به قرائت خلفای عباسی بوده است. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111173_384b141d0f3de19c7540c238edeb94a0.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaa بررسی کارکرد سبب ورود حدیث درتبیین قواعد فقهی 39 64 111174 10.22052/hadith.2018.111174 FA سید علی‌اکبر ربیع نتاج علی تفریحی Journal Article 2021 02 07 bbbb یکی از موضوعات شایان توجه در حوزۀ پژوهش‏های حدیثی و فقهی، توجه به «سبب ورود حدیث» یا به‌عبارتی، «شأن صدور حدیث» است. سبب ورود حدیث، کارکردها و فواید متعددی دارد که یکی از مهم‌ترین فواید مترتّب بر آن، فهم کلام معصومR و درنتیجه، تبیین قواعد فقهی مأخوذ از روایات است. با مراجعه به کتب فقهی نوشته‌شده در زمینۀ قواعد فقهی و احصای این قواعد و با استخراج منابع روایی و حدیثی آن‌ها، می‏توان به سبب ورود آن‌ها دست یافت. دستیابی به سبب ورود احادیثِ مورداستناد قواعد فقهی، راه را برای فهم صحیح‏تر و تبیین دقیق‏تر برخی قواعد فقهی می‏گشاید. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111174_4606d14bd930cd7b6b5aa745f4bde0e0.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaa تحلیل احادیث طینت از منظر فقه‌الحدیث 65 84 111175 10.22052/hadith.2018.111175 FA محمود کریمی روح‌الله داوری Journal Article 2021 02 07 bbbb احادیث طینت ازجمله روایات کلامی است که در کتب حدیثی شیعه همچون اصول کافی از شیخ کلینی، التوحید از شیخ صدوق و دیگر منابع معتبر آمده است. باتوجه‌به بحث‌های ریشه‌دار جبر و اختیار بین مذاهب و فرقه‌های مختلف مسلمانان، فهم صحیح این روایات می‌تواند به بخشی از اختلافات کلامی مسلمانان و نیز اختلاف کلامی بین مسلمین و پیروان ادیان دیگر پایان دهد یا دست‌کم تفسیر و دیدگاه جدیدی را در بین صاحب‌نظران مطرح کند. نگارنده دراین‌باره، پس از تبیین معنای طینت و اهمیت آن از نظر آموزه‌های دین اسلام، با استناد به منابع اسلامی به این نتیجه رسیده است که این احادیث را می‌توان براساس علم الهی تأویل کرد؛ زیرا اولاً چنین تأویلی منافی با اختیار نیست، ثانیاً آیات شریفۀ قرآن و خانوادۀ حدیثی(احادیث مربوط به سعادت و شقاوت، فطرت، علم الهی و عدل الهی) آن را تأیید می‌کند. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111175_a1c894b1871c5fb357db4ed25c4e3f90.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaa بررسی کاربرد عقل در نقد روایات 85 116 111176 10.22052/hadith.2018.111176 FA مجید معارف لعیا مرادی Journal Article 2021 02 07 bbbb عقل زیربنای تمام معیارهای نقد حدیث بوده و درنهایت این عقل است که با اعمال معیارهای دیگر بر سند و متن روایت، به صحت یا جعلی بودن آن حکم می‌کند. علاوه‌بر مبنا بودن عقل برای سایر معیار‌های نقد، یافته‌های خود عقل نیز به‌تنهایی می‌تواند در تشخیص صحت حدیث نقش داشته و حکم نهایی دربارۀ صحت آن با بررسی و تطبیق محتوای روایت بر مبانی عقلی صادر شود. به‌عبارت دیگر، عقل از یک طرف، ابزاری برای فهم صحت حدیث به‌کار می‌رود و از طرف دیگر، خود عقل به‌تنهایی می‌تواند منبعی برای درک صحت محتوای حدیث و تطابق آن با بدیهیات و استدلال‌های عقلی باشد. باتوجه‌به‌ کارایی نخست عقل، از آن به‌عنوان عقل آلی و براساس کارایی دوم، از آن به‌عنوان عقل مستقل یاد می‌شود. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111176_bd2eac6df28ea7b96bb8469a12729a50.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaa درآمدی بر سنت‌های انتقال حدیث: خاستگاه اِسناد و اعتبار آن 117 142 111177 10.22052/hadith.2018.111177 FA فروغ پارسا Journal Article 2021 02 07 bbbbb اِسناد به‌معنای نام بردن از راویان از سنت‌های ابداعی مسلمانان برای حفظ حدیث است. برخی از خاورشناسان تلاش کرده‌اند اصالت حدیث مسلمانان را مخدوش کرده و به‌ویژه نظام اِسناد را برساخته و خاستگاه آن را متأخر و در حدود اواسط سدۀ دوم معرفی کنند. در مقابل از سوی مسلمانان و نیز برخی دیگر از خاورشناسان مطالعاتی انجام شده که به‌گونه‌ای مستدل و موجه، اصالت حدیث و نظام اِسناد را تبیین می‌کند. مسلمانان معتقدند نظام اِسناد در زمان صحابه وجود داشته و اسانید همگی اصالت دارند. بررسی جوامع متقدم نشان می‌دهد این سنت برای انتقال حدیث احتمالاً خیلی زود آغاز شده ولی نام بردن از اِسناد رویه معمول نبوده بلکه به‌تدریج غلبه یافته است. این سنت احتمالاً از نیمۀ سدۀ اول آغاز شده و به‌تدریج تکامل یافته است. بوم‌های مختلف اسلام در به‌کارگیری اِسناد رویه‌های مختلفی داشته‌اند، ولی تا اواخر سدۀ دوم این سنت فراگیر شده است. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111177_dd9138bf80522fb91cda9b83d16253bf.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaaa مبانی اعتبارسنجی روایات بحارالانوار نزد علامه مجلسی 143 164 111178 10.22052/hadith.2018.111178 FA محسن قاسم‌پور ابوطالب مختاری‌هاشم‌آباد Journal Article 2021 02 07 bbbbbb بدون تردید هر پژوهشگری برای بهره‌مندی بهتر از بحارالانوار، بزرگ‌ترین دایره‌المعارف حدیثی شیعه، ناگریز است با پیش‌فرض‌های مؤلفِ آن در اعتبارسنجی روایات آشنا گردد. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی نشان می‌دهد علامه مجلسی به پیروی از دانشوران حدیث‌محورِ پیش از خود، روایات را براساس قراین کتاب‌شناسانه و به‌شیوۀ تحلیل فهرستی، اعتبارسنجی می‌کرده و در بیشتر موارد، قراین متنی را بر قراین سندی، بیشترارج می‌نهاده است. همچنین براساس روایات، اصلِ احتیاط ـ تحفظ بر متن احادیث و پرهیز از تأویل مگر به ضرورت ـ و نیز قاعدۀ تسامح در ادلۀ سنن با قید شیعی بودن روایات آن را، در ارزیابی مصادر و احادیث بحارالانوار به‌کار بسته است. علامه مجلسی براساس چهار مبنای یادشده، روایات را از جهت اعتبار رتبه‌بندی کرده و اکثر روایات بحارالانوار را معتبر دانسته است، ولی ازآن میان مبنای کتاب‌محورانۀ وی، کاربرد و تأثیر بیشتری در اعتباربخشی به روایات بحارالانوار نزد وی داشته است. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111178_d10ea55177334b48c04687eb5059ec30.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaa روش‌شناسی احادیث اجتماعی 165 188 111179 10.22052/hadith.2018.111179 FA محمدرضا ضمیری Journal Article 2021 02 07 bbbb احادیث گنجینۀ بسیار ارزشمندی از معارف دینی به‌شمار می‌آیند و این معارف می‌تواند در همۀ عرصه‌های زندگی بشر، گرهگشا باشند. احادیث اجتماعی بخش وسیعی از این احادیث محسوب می‌شوند که به رابطۀ انسان‌ها با یکدیگر ناظر می‌باشند و از سوی دیگر این احادیث در قالب اخباری و انشایی با مباحث جامعه‌شناسی به‌عنوان یک علم شاخص در علوم انسانی ارتباط پیدا می‌کند. سؤال اساسی در این مقاله آن است که با چه روش‌هایی می‌توان از احادیث اجتماعی، محتوایی جامعه‌شناختی برداشت نمود؟ این پژوهش که به‌نوعی میان‌رشته‌ای تلقی می‌شود با روش اجتهادی و تحلیلی و توصیفی، تلاش کرده انواع روش‌های مناسب و معهود جامعه‌شناسی را در برداشت از احادیث اجتماعی به یاری بطلبد.<br />نتایجی که از این پژوهش به‌دست آمده، عبارت است از تعریف جامع از احادیث اجتماعی، و اینکه با روش تجربی، روش استنطاقی، روش کارکردی، روش تحلیل محتوا، روش شهید صدر، روش کشف قوانین اجتماعی، روش نظام‌وارگی، روش حکیمی ـ اجتهادی، روش آینده‌پژوهی و روش اندیشه‌شناسی می‌توان از احادیث اجتماعی، برداشت جامعه‌شناختی داشت. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111179_995d30765e6b1e943cde51413c70a5b4.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaa اعتبارسنجی سندی و تحلیل متنی روایات فرزندآوری 189 206 111180 10.22052/hadith.2018.111180 FA طاهر علی محمدی مهدی اکبرنژاد سعیده رضایی Journal Article 2021 02 07 bbbb از مباحث مهم مطرح‌شدۀ چند دهۀ گذشته در ایران و جهان، مسئلۀ جمعیت و کنترل یا افزایش آن است. دراین‌باره روایات متعدد و گاه به ظاهر متعارضی در منابع روایی شیعه وجود دارند که می‌طلبد از جهت سند، اعتبارسنجی و از جهت متن، تبیین و تحلیل گردند. برای دست‌یابی به این هدف، ابتدا اعتبار سندی روایات مشوق فرزندآوری و سپس روایاتی که به نوعی به کنترل موالید اشاره دارند بررسی شده‌، آنگاه با تکیه بر دیدگاه رجالیون و تحلیل روایات صحیحِ مشوقِ فرزندآوری، به اثبات رسیده که حکم اولیۀ تکثیر نسل و ازدیاد فرزندآوری، رجحان و استحباب است و از روایتی که توهم مخالفت آن با ازدیاد نسل می‌رود، چنین استفاده‌ای نمی‌شود. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111180_7e4c1ed1980f7d29b8e1138e480302cc.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaa مصداق‌شناسی آیۀ دابه الارض باتوجه‌به روایات فریقین 207 238 111181 10.22052/hadith.2018.111181 FA روح‌الله بهادری جهرمی محمدعلی مجد فقیهی Journal Article 2021 02 07 bbbb به دلالت آیۀ 82 سورۀ نمل، یکی از وقایعی که در آخرالزمان روی خواهد داد، اخراج «دابه» از زمین خواهد بود. بنای قرآن در بیان خصوصیات دابه، اجمال بوده است، لذا با استفاده از آیات قرآن نمی‌توان مصداق دابه را تشخیص داد. به همین دلیل، تنها منبعی که می‌تواند مصداق دابه را روشن کند، روایات حضرات معصومینk است. روایات شیعه و اهل سنت در این زمینه تفاوت زیادی دارند. عموم روایات شیعه، امیرالمؤمنینR را مصداق دابه معرفی کرده‌اند و عموم مفسران شیعه نیز با قبول این روایات، تطبیق دابه بر حضرت ایشان را قبول کرده‌اند، درحالی‌که در اکثر روایات اهل سنت، دابه یک موجود عجیب و غریب و خارق‌العاده و با خصوصیات غیرقابل باور معرفی شده است.<br />باتوجه‌به تواتر معنوی روایات شیعه و قراین دال بر صحت این روایات، تردیدی در تطبیق دابه بر امیرالمؤمنینR وجود ندارد و برخلاف تصور معدودی از معاصران در اهانت بودن چنین تطبیقی، این آیه در صدد بیان یکی از فضایل امیرالمؤمنینR است. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111181_dd66b7a3fb005341254db4cb01d857d4.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaa نشانه‌شناسی و تحلیل فرامتنی برخی از کنایات نهج‌البلاغه 239 256 111182 10.22052/hadith.2018.111182 FA عباس اقبالی Journal Article 2021 02 07 bbbbb در زبان معیار و کلام روزمره، تعبیراتی به‌کار می‌رود که مدلول کلماتش فراتر از معنای ظاهری آن‌هاست؛ تعبیراتی که به‌سبب فقدان قرینۀ بازدارنده، معنای لازمی آن‌ها اراده می‌شود و کنایه نام دارند. پی بردن به مفهوم این قبیل تعابیر، مستلزم عرضۀ دال یا نشانه‌های زبانی آن‌ها، بر مبانی و اصول سیمیولوژیک یا نشانه‌شناسی و تحلیل فرامتنی آن‌هاست. ازاین‌رو در عرصۀ حدیث‌پژوهی، دربارۀ تعابیری از قبیل «رفقا بالقواریر» در حدیث نبوی و «سدلتُ دونها ثوبا» در خطبۀ امیر مؤمنانR که صبغۀ کنایی دارند، نمی‌توان به معنای ظاهر الفاظ آن‌ها بسنده کرد. <br />در این جستار، با روش توصیفی ـ استنتاجی، به بررسی و تحلیل فرامتنی تعابیر کنایی، «لِلّهِ أبُوهُم»، «هَبَلَتهُمُ الهبُولُ» و «ثَکِلَتک أُمُّک» که در متون روایی و خطب نهج‌البلاغه پر بسامدند پرداخته می‌شود. بدین منظور، پیشینه و زمینۀ کاربرد آن‌ها در فرهنگ و ادب جاهلی و صدر اسلام تبیین شده و با ملاحظۀ شخصیت کاربران آن‌ها، معلوم شده که برخلاف آنچه مشهور است، این قبیل تعبیرات، کنایاتی از نوع تعریض هستند و در اکثر موارد، معنای لفظی این عبارات که نفرین باشد مراد نیست بلکه اظهار تعجب، شگفتی و البته گاهی نکوهش، از مفاهیم نهفتۀ این تعبیرات و مراد کاربر آن‌هاست. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111182_9ced715d49682ac3ab0e928d116a02d0.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaa نقد روایات فریقین درخصوص قرائت غیررایج «ولا تُسألُ عَن أصحَابِ الجَحِیم» 257 280 111183 10.22052/hadith.2018.111183 FA زهرا قاسم‌نژاد Journal Article 2021 02 07 bbbb روایات ازجمله مستنداتی است که صاحبان منابع احتجاج قرائات و مفسران فریقین در توجیه وجوه قرائی به آن استناد می‌کنند. نافع برخلاف سایر قراء، فعل «ولاتُسألُ» را در آیۀ شریفۀ «إِنَّا أَرْسَلْنَاک بِالْحَقِّ بَشِیرًا وَنَذِیرًا وَلاَ تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِیمِ»(بقره: 119) به‌صورت مجزوم «وَلاَ تَسْأَلْ» قرائت کرده است. مستند قرائت نافع روایاتی است که در برخی منابع تفسیری و قرائی فریقین وجود دارد و صحت آن محل بحث است. به همین علت، نظر بیشتر صاحب‌نظران بر نفی قرائت غیر رایج است. پژوهش حاضر به‌منظور بررسی ضعف این روایات، به روش توصیفی‌تحلیلی، کتب قرائات، تفاسیر و منابع حدیثی و روایی را بررسی کرده است. یافته‌های حاصل از پژوهش نشان می‌دهد روایت اهل سنت و شیعه سند صحیح ندارد و محتوای روایت اهل سنت با آیات قرآن، سایر روایات صحیح و تاریخ در تناقض است. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111183_b7094a7fa48bba0cfa0fcccce916d50f.pdf

دانشگاه کاشان حدیث پژوهی 2008-6547 9 2 2018 02 20 aaaaa جایگاه حدیث در تفسیر البیان فی الموافقه بین الحدیث والقرآن 281 306 111184 10.22052/hadith.2018.111184 FA حسین محققی رسول محمدجعفری اصغر هادوی کاشانی Journal Article 2021 02 07 bbbb علامه طباطبایی پیش از نگارش المیزان، تفسیر دیگری به نام تفسیر البیان فی الموافقه بین الحدیث والقرآن نوشته بود. سبک این تفسیر بدین گونه است که ابتدا توضیحی نسبتاً کوتاه از آیات با محوریت روش تفسیر قرآن‌به‌قرآن ارائه و آن گاه روایات مرتبط ذکر گردیده و سپس تلاش شده است میان آیات و روایات سازگاری ایجاد شود؛ بنابراین روایات نقشی مؤثر و حضوری جدی در این تفسیر دارند. مباحث این پژوهش که با روش توصیفی‌تحلیلی و از نوع تحلیل مفهومی صورت پذیرفته، در چهار محور سامان یافته است: در محور اول برای نخستین‌بار مصادر روایات علامه بررسی و دراین‌باره ادعایی جدید ارائه شده است؛ در محور دوم گونه‌های روایات تفسیری در هشت محور به اجمال تبیین شده است؛ در محور سوم روش علامه در کیفیت گزینش روایات بررسی شده و در محور چهارم از کیفیت بررسی روایات در دو بخش تبیین و نقد روایات سخن به‌میان آمده است. https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111184_2c57c7db4d4268b9bf4b62665bb0eba7.pdf