رهیافت «تجمیع ظنون» در بررسی اسناد حدیث ( نقد روش رجالی محقق خوئی رضوان الله تعالی علیه )

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموختة دکتری مبانی نظری اسلام، گروه معارف، دانشکدة معارف دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان قزوین، ایران

چکیده

یکی از مبانی اساسی رجالی که توسط فقیه گران قدر شیعه، آیت الله خوئی إحیاء و تقویت شد، مکتب ریاضی و جزء نگر بوده، که به بررسی منابع رجالی به صورت منفرد می پردازد؛ لیکن خلاءهای معرفتی قابل توجهی در این روش به چشم می خورد. از جمله اینکه با این رویکرد، بخش عظیمی از میراث روایی گرانبهای شیعه، عملا قابل استفاده نخواهد بود، چراکه دقت های موجود در این سبک، موجب می شود تا نتوان به وثاقت بسیاری از افراد موجود در سلسلة اسناد، اعتماد نمود. این مشکل، بسیاری از محققین بعدی را به یافتن راه برون رفت از این مشکلات واداشته است که البته در اکثر موارد، قرین با موفقیت، نبوده است.

این جستار، با روش تحلیل مفهومی، گزاره ای و سیستمی، و با استفاده از مبانی منطقی و عقلائی، و اصول مورد قبول فقهای شیعه، به ارائة رهیافتی معتبر برای برون رفت از این مشکلات می پردازد که عبارت است از «تراکم ظنون» یا «استدلال انباشتی». این شیوة استدلالی، ضمن تحسین دقت های مکتب ریاضی، رویکردی کل نگرانه داشته، و با تجمیع و توحید ظنون حاصل از قرائن دالّ بر وثاقت یا ضعف یک راوی، امکان حصول علم یا اطمینان از تراکم ظنون را اثبات می کند.

عنوان مقاله [English]

The "aggregation of suspicion" approach in examining hadith documents (Critique of the rijali method of Mohaghegh Khoei Rezvan Allah Almighty)

نویسندگان [English]

  • alireza norouzi 1
  • ebrahim safikhani 2
1 PhD candidate in theoretical foundations of Islam, Department of Education, School of Education, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Studies, Farhangian University, Qazvin, Iran
چکیده [English]

One of the basic foundations of Rijali, which was revived and strengthened by the respected Shiite jurist, Ayatollah Khoei, is the mathematical and partialist school, which examines the sources of Rijali individually; But there are significant knowledge gaps in this method. Among other things, with this approach, a huge part of the precious narrative heritage of Shia will not be practically usable, because the accuracy in this style makes it impossible to trust the reliability of many people in the chain of documents. This problem has forced many subsequent researchers to find a way out of these problems, although in most cases, it has not been successful.

This essay, with the method of conceptual, propositional and systemic analysis, and using logical and rational foundations, and principles accepted by Shia jurists, presents a valid approach to overcome these problems, which is "accumulation of suspicion" or "accumulative reasoning". This argumentative style, while praising the accuracy of the mathematical school, has a holistic approach, and by aggregating and unifying the suspicions resulting from evidences indicating the reliability or weakness of a narrator, it proves the possibility of obtaining knowledge or ensuring the concentration of suspicions.