بازشناسی مکاتب متقدم حدیثی شیعی خراسان و کیفیت تعامل با دیگر مکاتب حدیثی شیعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد پژوهشکده مطالعات قرآنی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

چکیده

تشیع با حضور امام علی بن موسی الرضاt در خراسان بزرگ که از اواسط سدۀ اول، شماری از شیعیان در آن فعالیت می‌کردند، گسترش قابل ملاحظه‌ای پیدا کرد و مجالس متعددی برای ترویج حدیث شیعه در بوم‌های مختلف خراسان برپا شد. در واقع فضل بن شاذان نیشابوری (متوفی ۲۶۰ق‌) که وی را از اصحاب امام رضا و امام جواد و امام‌هادیk دانسته‌اند، ضمن سفرهای متعدد و تلمذ نزد مشایخ حدیثی شیعه و تحمل مصائب فراوان در فضای ضد شیعی عباسیان، متقدم‌ترین مکتب حدیثی شیعه را در نیشابور بنیاد گذاشت. محمد بن مسعود عَیّاشی (متوفی حدود  ۳۲۰ق)، از شاگردان با واسطۀ ابن‌شاذان نیز موفق شد مکتب حدیثی نیرومندی در سمرقند به وجود آورد که آثار آن تا سدۀ پنجم هجری در جهان تشیع باقی بود.از این دو مکتب حدیثی که در فاصلۀ سدۀ سوم تا پنجم هجری در گسترش تشیع در خراسان فوق‌العاده تأثیرگذار بوده‌اند و آثار و نوشتجات پرشماری داشته‌اند، اطلاعات و آگاهی اندکی در دسترس قرار دارد. مسئلۀ این پژوهش شناسایی مشایخ و مبانی مکاتب حدیثی متقدم شیعی خراسان است و ضرورت این تتبع بیش از همه به اهمیت بوم خراسان بزرگ و نقش آن در تعاملات علمی و حدیثی جهان اسلام ارتباط دارد. احیای میراث شیعی و بازسازی گنجینه‌های علمی گمشده نیز از دیگر ضرورت‌های این پژوهش است که با روش کتابخانه‌ای و صرفاً از لابه‌لای منابع متأخر به اطلاعاتی دربارۀ این مکاتب دست یافته است. این جستار نشان داده که عقل‌گرایی و توجه به مباحث کلامی، ضرورت موافقت حدیث با قرآن، توجه به عدم نقل حدیث از غلات و مذاهب منحرف،توجه به مباحث رجالی، بیان احادیث اخلاقی و فقهی و تعامل گسترده با بوم‌های شیعی، در شمار ویژگی‌های مکاتب حدیثی شیعی خراسان است. دو مکتب حدیثی ابن‌شاذان و عیاشی از جنبۀ عقل‌گرایی و توجه به موافقت حدیث با قرآن با مکتب حدیثی بغداد و از جنبۀ توجه به مباحث فقهی و اخلاقی با مکتب قم اشتراک بیشتری داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Recognizing the Early Shiite Hadith Schools of Khorasan and the Quality of their Interaction with Other Shiite Hadith schools

نویسنده [English]

  • Forough Parsa
Professor, Departement of Quranic Studies, Institute for Humanities & Cultural Studies, Tehran, Iran.
چکیده [English]

 Introductin
Hadīth schools or scholarly circles, meaning groups of scholars engaged in the study of Hadīth based on specific methodological principles, have been identifiable from around the 3rd century AH (9th century CE) onwards in both the eastern and western parts of the Islamic world, including the region of Khorasan. In fact, Khorasan, which has always held significant historical and cultural importance, became a major scientific hub in the eastern Islamic world after the arrival of Islam, and both Sunni and Shiite Hadīth schools were formed there. The Shiite Hadīth schools were established following the presence of Imam Riḍā (as) in Khorasan in 200 AH, through the efforts of the Imam's companions and followers. Indeed, al-Faḍl ibn Shādhān(d. 260 /873) and Muḥammad ibn Mas'ūd al-'Ayyāshī (d. 320/ 932) founded strong Shiite Hadīth schools in Nishapur and Samarkand, respectively.This article introduces the key scholars and elucidates the foundational principles of these early schools, as well as examining how they interacted with other Shiite Hadīth schools
Materials and Methods
The research employs a library-based method and a historical-analytical approach. The sources and materials of this research are historical documents and books, biographical works, bibliographies, and early hadith sources. In fact, the history and geography of the Khorasan region, as the most important cultural center of Greater Iran, have been studied in  Classical sources such as Aḥsan al-Taqāsīm fī Maʿrifat al-Aqālīm by Al-Maqdisī,  Al-Buldān  by Ya'qūbī,  Al-ʿIbar by Ibn Khaldūn, and  Futūḥ al-Buldān  by Al-Baladhurī, covering both the pre-Islamic and post-Islamic eras. On the other hand, the hadith scholars of Khorasan have been identified through early biographical works such as Ikhtiyār Maʿrifat al-Rijāl (Rijāl al-Kashshī) and Al-Rijāl by Al-Shaykh al-Ţūsī. The hadiths of Ibn Shādhān and ʿAyyāshi, the two figures under study, have been examined from books such as Man Lā Yaḥḍuruhu al-Faqīh by Ibn Bābawayh and al-Tafsīr al-ʿAyyāshī  by ʿAyyāshī. Furthermore, various historical, hadith, and encyclopedic sources on Shi'a hadith schools have been examined.
Results and Finings
The term "Hadith School" is a modern concept in the science of Hadith studies that originates from the perspectives of Joseph Schacht. In essence, a Hadith school refers to a specific discourse or tradition of Hadith established by a master of Hadith and continued by his students and followers. The most important early Shiite Hadith schools in Khorasan are associated with Faḍl ibn Shādhān al-Nīshābūrī and Mahammad al-'Ayyāshī in Samarkand. Faḍl ibn Shādhān was a prominent Shiite figure in Khorasan, and some consider him to have been a student of Imam al-Jawad, as well as Imam al-Hadi and Imam al-‘Askari (as). Many of Faḍl ibn Shādhān's teachers were among the "Companions of Consensus" (Aṣhāb al-Ijma'), whose knowledge and jurisprudential expertise are confirmed according to the principles of Shiite biographical evaluation (Ilm al-Rijal), and the traditions transmitted from them are considered reliable. In any case, Ibn Shādhān's school is very close to the Hadith school of Baghdad. It is crucial to note that Baghdad served as a hub of rationalism in Shiism, and even the Hadith school of Baghdad adhered to a rationalist approach. In fact, Ibn Shādhān was a student of both Muhammad ibn Abī 'Umayr and Yūnus ibn 'Abd al-Raḥmān and he made scholarly trips to Kufa and Baghdad. Ibn Shādhān appears in the chains of transmission (isnad) of about 775 Shiite traditions. Najashi listed 180 titles   and Kashshī enumerated 160 titles of his works. None of these works have reached us. According to Kashshi, during the rule of Abdullah ibn Tahir over Khorasan (214-230 AH),  Faḍl ibn Shādhān was subjected to an inquisition (taftish al-'aqa'id) due to his Shiite beliefs, was exiled from Nishapur, and while fleeing from the Kharijites, he fell ill and subsequently passed away. Muhammad ibn Mas'ud al-'Ayyāshī al-Samarqandi was also a student of Ibn Shādhān's school, and Shiite biographers consider him trustworthy and of high status. Al-'Ayyāshī, who was previously a Sunni Muslim converted to Shiite and founded Hadith school of Samarkand. ʿAyyāshī was a prolific and highly productive scholar. Sheikh Ţūsī has mentioned approximately 200 works by him, and Ibn Nadim has listed 208 of his works. However, Najashi, in his list, has named about 160 of ʿAyyāshī's books, some of which are not mentioned in Ibn Nadim's or Ţūsī's lists.Rationalism, attention to the conformity of Hadith with the Quran, combating the beliefs of deviant sects such as the Ghulat, and explaining Shiite theological and jurisprudential beliefs are among the characteristics of the Hadith schools of Ibn Shādhān and al-'Ayyāshī. It should be noted that the masters of the Qom School also strictly avoided narrating hadiths from the exaggerators (ghulāt).
Conclusion

Khorasan, with its significant political, economic, and cultural characteristics, from the second half of the first century AH, more or less hosted Shiites who had grown weary of the oppression of the caliphs.
The presence of Imam Reza (as) in Khorasan in the year 200 AH effectively paved the way for the expansion and prevalence of Shiite hadith. In fact, the emergence of Shiite hadith schools in Khorasan, where great Sunni scholars such as Bukhari, Muslim ibn Hajjaj Nīshābūrī, and Tirmidhi lived, is considered a turning point in the history of Shiite hadith.
Faḍl ibn Shādhān al-Nishapuri and Muhammad ibn Mas'ud al-'Ayyāshī, despite enduring governmental pressures and after numerous scholarly journeys to Baghdad, Kufa, and Qom, and studying under Shiite hadith masters, established powerful schools of hadith in Nishapur and Samarkand.
Rationalism and attention to theological issues, the necessity of a hadith's conformity with the Quran, the non-transmission of hadiths from exaggerators (ghulat), and the extensive presentation of ethical and jurisprudential hadiths are among the characteristics of these Shiite hadith schools in Khorasan. These characteristics are, to some extent, shared with the hadith schools of Baghdad and Qom.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khorasan
  • Hadith school
  • Imam Riḍā (as)
  • Shia
  • Fazl bin Shādhān
  • Ayashshī

مراجع

آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن. (۱۴۰۸ق). الذریعة الی تصانیف الشیعه. بیروت: دارالاضواء.
ابن‌بابویه، محمد بن على. (۱۳۹۸ق). التوحید (للصدوق). تحقیق و تصحیح ‌هاشم حسینى. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.‏
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۶۲ش). الخصال. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۸ش). عیون أخبار الرضاt. تصحیح مهدی لاجوردی. تهران: نشر جهان.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۸۵ش). علل الشرائع. قم: کتاب‌فروشی داوری.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۹۵ق). کمال الدین و تمام النعمه. تصحیح علی‌اکبر غفارى. تهران: اسلامیه.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۴۰۳ق). معانی الاخبار، تصحیح علی‌اکبر غفارى. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۳ق). من لا یحضره الفقیه‏. تصحیح علی‌اکبر غفارى، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن. (۱۳۸۳ش). العبر (تاریخ ابن‌خلدون). ترجمۀ عبدالمحمد آیتی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ابن‌فقیه، احمد بن محمد. (۱۴۱۶ق). البلدان. تحقیق و تصحیح یوسف الهادى. بیروت: عالم الکتب.‏
ابن‌ندیم، محمد بن ابی‌یعقوب. (۱۳۴۶ش). ترجمه فهرست ابن‌ندیم. ترجمۀ محمدرضا تجدد. تهران: چاپخانۀ بانک بازرگانی ایران.
اشعری قمی، سعد بن عبدالله. (۱۳۶۰ش). المقالات و الفرق. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
اکبری، امیر. (۱۳۸۴ش). تاریخ حکومت طاهریان از آغاز تا انجام. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی.
بارتولد، واسیلی ولادیمیر. (۱۳۶۶ش). ترکستان‌نامه. ترجمۀ کریم کشاورز. تهران: آگاه.
بحرانی، سید هاشم. (۱۴۱۶ق). البرهان فی تفسیر القران. تهران: بنیاد بعثت.
بخارایى، ‏ شمس. (۱۳۷۷ش). تاریخ بخارا، خوقند و کاشغر‏. تحقیق و تصحیح محمداکبر عشیق. تهران: دفتر نشر میراث مکتوب.
برنجکار، رضا و ‌هاشمی، ریحانه. (۱۳۹۳ش). عقل‌گرایی در مدرسۀ امامیۀ بغداد و معتزله. نشریۀ فلسفۀ دین، ۱۱ (۱)، ۵۷-۸۲.
 بلاذرى، احمد بن یحیى. (۱۳۳۷ش). فتوح البلدان. ترجمۀ محمد توکل‏. تهران: نشر نقره.
 بیات مختاری، مهدی. (ش۱۳۸۸). کاستی‌های گزارش دایرةالمعارف اسلامی از محدث والامقام فضل بن شاذان از امام رضاt. فصلنامۀ حدیث‌پژوهی، ۱ (۲)، ۱۰۵-۱۳۶.
پارسا، فروغ. (۱۳۹۱ش). میراث حدیثی گمشدۀ ماوراءالنهر. کتاب ماه دین، شمارۀ ۱۷۵، ۸-۱۴.
پاکتچی، احمد. (۱۳۷۰ش). ابن‌شاذان. در: دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۴۹-۵۲. 
جباری، محمدرضا. (۱۳۸۴ش). مکتب حدیثی قم. قم: زائر- آستانۀ مقدسه.
خوئی، ابوالقاسم. (۱۳۷۲ش). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. قم: مرکز نشر الثقافة الإسلامیة فی العالم.
دانیل، التون. (۱۳۶۷ش). تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۴۱ش). لغت‌نامه. تهران: چاپ سیروس.       
دوان‍ی‌، علی. (۱۳۷۷ ش). مفاخر اسلام. ت‍ه‍ران‌‏: م‍رک‍ز اس‍ن‍اد ان‍ق‍لاب‌ اس‍لام‍ی.
ذنون ثامری، احسان. (۱۳۹۴ ش). حیات علمی در روزگار سامانیان. ترجمۀ جمال اشرفی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
رستمی، محمدحسن و زارع، زکیه. (۱۳۹۰ش). فضل بن شاذان نیشابوری در آئینۀ تمییز مشترکات رجالی. کتاب قیم، شمارۀ ۱، ۱۹۷-۲۱۴.
 رضاداد، علّیه. (۱۳۹۵ش). مکتب حدیثی بغداد. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
زرکلی، خیرالدین. (۱۹۸۹م). الاعلام. بیروت: دارالعلم للملایین.
شرفی، احمدرضا. (۱۳۸۹ش). حوزۀ حدیثی نیشابور از ابتدا تا اوایل قرن هفتم هجری. علوم حدیث،  شمارۀ ۵۷، ۲۱۱-۲۳۵.
شفیعی، سعید. (۱۳۸۷ش). گام‌های شکل‌گیری نخستین مکتب حدیثی شیعه. فصلنامۀ علوم حدیث، شمارۀ ۴۷، ۱۱۳-۱۴5.
صادق سجادی، محمد. (۱۳۹۸ش). تاریخ برمکیان. تهران: انتشارات دکتر محمود افشار.
طبرسى، حسن بن فضل.‏ (۱۴۱۲ق‏). مکارم الاخلاق‏. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (۱۳۷۵ش). مجمع البحرین. تحقیق احمد حسینی اشکوری. تهران: مرتضوی.
 طوسى، محمد بن حسن. (۱۳۷۳ش). رجال الطوسی‏. تحقیق و تصحیح جواد قیومى اصفهانى. قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجامعة المدرسین بقم المقدسه‏.
طوسى، محمد بن حسن. (۱۳۹۰ش). الاستبصار فیما اختلف من الاخبار. تحقیق حسن الموسوی خرسان. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
طوسى، محمد بن حسن. (۱۴۰۷ق). تهذیب الأحکام. تحقیق حسن الموسوی خرسان. تهران: دارالکتب الاسلامیه‏.
طوسى، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). اختیار معرفة الرجال (رجال الکشی). تصحیح حسن مصطفوی. مشهد: مؤسسۀ نشر دانشگاه مشهد.
طوسى، محمد بن حسن. (۱۴۲۰ق). فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنّفین و أصحاب الأصول. تحقیق عبدالعزیز طباطبائى. قم: مکتبة المحقق الطباطبائی.
عیاشی، محمد بن مسعود. (۱۳۸۰ش). التفسیر العیاشی. تحقیق‌ هاشم رسولی. تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیه.
غفاری ، علی‌اکبر. (۱۴۱۳ق). «مقدمه» در کتاب ابن‌بابویه، من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
غلامعلی، مهدی. (۱۳۹۳ش). تاریخ حدیث شیعه درماوراءالنهر و بلخ، درآمدی بر مکتب حدیثی خراسان. قم: دارالحدیث.
فروزانی، سید ابوالقاسم. (۱۳۸۷ش). تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورۀ سامانیان. تهران: سمت.
قاسمی، الهام. ( ۱۳۹۰ش). بازشناسی مکاتب حدیثی ماوراءالنهر، دفتر اول، مکتب حدیثی سمرقند. تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه تهران- دانشگاه مک گیل.
قهپائی، عنایت‌الله. (۱۳۸۷ق). مجمع الرجال. اصفهان: کتاب‌فروشی ثقفی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تصحیح على‌اکبر غفارى و محمد آخوندى. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
کورانی، علی. (۱۳۶۹ش). عصر ظهور. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
مطهری، سید محمود و تقی‌زاده داوری، محمود. (۱۳۹۰). بررسی حوزۀ حدیثی سمرقند و کش. نشریۀ شیعه‌شناسی، ۹ (۳۵)، ۱۴۵-۱۷۰.
 معارف، مجید. (۱۳۷۴ش). پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه. تهران: مؤسسۀ فرهنگی و هنری ضریح.
معارف،مجید و باقری،حمید. (۱۳۹۱). کارکردهای نقد متنی احادیث نزد محدثان متقدم امامی. مجلۀ پژوهش‌های قرآن و حدیث، شمارۀ ۴۵، ۳۹-۷۰.
مغنیّه، محمدجواد. (بی‌تا). الشیعة فی المیزان. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
مفتخری، حسین. (۱۳۷۹ش). اولین تکاپوهای شیعه در خراسان. مجلۀ تاریخ اسلام، شمارۀ ۱، ۱۱۷-۱۴۰.
مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ق). الفصول المختارة. تحقیق و تصحیح علی میرشریفى. قم: کنگرۀ شیخ مفید.
 مقدسى، ابو عبدالله محمد بن احمد. (بی‌تا). احسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم. محمد بن احمد کرمی. بیروت: دار صادر.
مهریزی،مهدی. (۱۳۹۷ش). حوزه‌ها و مکاتب حدیثی. قم: انتشارات دانشگاه قرآن و حدیث.
موسوی بجنوردی، کاظم. (۱۳۸۳). اسلام، پژوهشی تاریخی و فرهنگی. تهران: انتشارات مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
ناشناس. (۱۴۲۳ق). حدود العالم من المشرق الی المغرب. تصحیح یوسف الهادی. قاهره: دارالثقافیة للنشر.
نجاشی، احمد بن علی. (۱۳۶۵ ش). رجال النجاشی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجامعة المدرسین بقم المشرفه.
نعمانی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۹۷ق). الغیبة. تحقیق و تصحیح على‌اکبر غفارى. تهران: نشر صدوق.
نوبختى‏، حسین. (۱۴۰۴ق). فرق الشیعه. بیروت: دار الأضواء.
یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله. (۱۹۹۵م). معجم البلدان. بیروت: دار صادر.
یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب. (۱۳۷۸ش). تاریخ یعقوبی. ترجمۀ محمدابراهیم آیتی. تهران: بنگاه انتشارات علمی و فرهنگی.
یعقوبی، احمد بن اسحاق. (۱۴۲۲ق). البلدان. تحقیق محمدامین ضناوی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
 Schacht, J. (1967). The Origins of Muhammadan Jurisprudence. ۴th impression. Oxford [1st ed. 1959].
‏ References
Āgā Buzurg al-Tihrānī, M.(1987). Al-Dharīʿa ilā taṣānīf al-shīʿa. Beirut: Dār al-Aḍwā.[in Arabic]
Akbari, A. (2005). History of the Taherian government from beginning to end. Tehran: Organization for the Study and Compilation of Humanities Textbooks (SAMT :Sāzmān. Motāle'eh va Tadvin Kotob-e Olum-e Ensāni)
Ash'ari al-Qummi, S. b. A. (1981). Al-Maqalat wa al-Firaq. Scientific and Cultural Publications(Enteshārāt-e Elmi va Farhangi) .[in Arabic]
Ayyashi, M.(2001), Al-Tafsir al-Ayyashi, researched by Hashim Rasuli, Tehran, Maktaba al-Ilmiyah al-Islamiyah. .[in Arabic]
Bahrani, S.H. (1995), Al-Burhan fi Tafsir al-Quran, Tehran, Bunyad-e Ba'sath. .[in Arabic] 
Baladhari, A. (1958), Fotuh al- Buldan (Conquest of the Worlds), / Translated by Mohammad Tawakol, Tehran, Nashre Noghre Publications. .[in Arabic]
Barenjkar, R.and others (2014), “Rationalism in the Imamiyya School of Baghdad and the Mu’tazilites”, Journal of Philosophy of Religion, Year 11, No. 1,pp 57-82. [In Persian]
Barthold, Vasily Vladimir (1987), Turkestan Nameh, translated by Karim Keshavarz, Tehran, Agah.[In Persian] .
Bayat Mokhtari, M. (2009), "Deficiencies in the Islamic Encyclopedia's Report on the High-ranking Hadith Scholar Faḍl ibn Shazan from Imam Reza (peace be upon him)," Journal of Hadith Studies (Hadith Pajouhi) , Volume. 1, No. 2, pp. 105-136. [In Persian]
 Bukharai,Sh. (1998), History of Bukhara, Khoqand and Kashgar, Bukharai, researcher/corrector: Ashiq, Mohammad Akbar, Tehran, Mirath Maktoob Publishing House. [In Persian]
Daniel, Elton (1988), Political and Social History of Khorasan, translated by Masoud Rajabnia, Tehran, Scientific and Cultural Publishing Company(Enteshārāt-e Elmi va Farhangi). [In Persian]
Dehkhoda, A. A. (1962), Dehkhoda Dictionary, Tehran, Sirus Press. [In Persian]
Dhunun al-Thamari, I. (2015). Scientific Life in the Samanid Era. Translated by Jamal Ashrafi. Tehran  , Enteshārāt-e Elmi va Farhangi. [In Persian]
Dovani, A. (1998), The Meritorious Men of Islam, Tehran,   Center for the documentation of the Islamic Revolution. [In Persian]
Foruzani, Seyyed Abolghasem (2008), History of Political, Social, Economic and Cultural Developments in Iran during the Samanid Period, Tehran, SAMT. [In Persian]
Ghaffari, A. A. (1413 AH), "Introduction" in the book Ibn Babawayh, Man La Yahduruhu al-Faqih, Qom Daftar-i Intishārāt-i Islāmī affiliated with Jāmiʿat al-Mudarrisīn of the Ḥawzah ʿIlmiyyah of Qom.(in Arabic)
Ghasemi, E. (2011), Recognition of Transoxiana Hadith Schools, First Office, Samarkand Hadith School, Tehran, Institute of Islamic Studies, University of Tehran-McGill University. [In Persian]
Gholam Ali, M. (2014), History of Shiite Hadith in Transoxiana and Balkh, an introduction to the Khorasan School of Hadith, Qom, Dar al-Hadith. [In Persian]
Ibn al-Nadim, M. b. A. (1967). Translation of Al-Fihrist (M. R. Tajaddud, Trans.). Bank-e Bazargani Iran Printing House. [In Persian]
Ibn Bābawayh, M. ( 1966  ).  ʿIlal al-Sharāʾiʿ . Qom: Kitābfurūshī Dāwarī. [in Arabic]
Ibn Bābawayh, M. (1978).  Al-Tawḥīd  (by al-Ṣadūq). Edited by Hāshim Ḥusaynī. Qom: Jame'eh Modarresin Hawzeh Elmiyeh Qom.[in Arabic]
Ibn Bābawayh, M. (1975).  Kamāl al-Dīn wa Tamām al-Niʿmah . Edited by ʿAlī Akbar al-Ghaffārī. Tehran: Islāmiyyah. [in Arabic]
Ibn Bābawayh, M. (1982).Maʿānī al-Akhbār . Edited by ʿAlī Akbar al-Ghaffārī. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī affiliated with Jāmiʿat al-Mudarrisīn of the Ḥawzah ʿIlmiyyah of Qom. [in Arabic]
Ibn Bābawayh, M. (1984). Al-Khiṣāl Qom: Jame'eh Modarresin Hawzeh Elmiyeh Qom. [in Arabic]
Ibn Bābawayh, M. (1993).Man Lā Yaḥḍuruh al-Faqīh. Edited by ʿAlī Akbar al-Ghaffārī. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī affiliated with Jāmiʿat al-Mudarrisīn of the Ḥawzah ʿIlmiyyah of Qom.[in Arabic]
Ibn Bābawayh, M. (1999).ʿUyūn Akhbār al-Riḍā (ʿalayhi al-Salām) . Edited by Mahdī Lājwardī. Tehran: Nashr-i Jahān. [in Arabic]
‏ Ibn Faqih, A. b. M. (1995). Al-Buldan. (Y. al-Hadi, Ed.). Alam al-Kutub. [in Arabic]
Ibn Khaldūn, ʿAbd al-Raḥmān. (2005).  Al-ʿIbar (Tārīkh Ibn Khaldūn) . Translated by ʿAbd al-Muḥammad Āyatī. Tehran: Pazhūhishgāh-i ʿUlūm-i Insānī va Muṭālaʿāt-i Farhangī.
Jabbari, M.R. (2005), The Hadithi School of Qom, Qom, Zayar-Astaneh al-Maqdisah. [In Persian]
Khoei, Abul-Qasim (1993), Ma'jam Rijal al-Hadith wa Tafseel Tabaqat al-Ruwah( Dictionary of Hadith and the Classification of Narrators), Qom, Markaz Nashr al-Thaqafah al-Islamiyyah fi al-Alam. [in Arabic]
Korani, A.(1990), Asr Zahor(The Time of the Appearance), Tehran, Islamic Propaganda Organization.(In persian)
Kulaynī, M. (1987). Al-Kāfī. Edited by ʿAlī Akbar Ghafārī and Muḥammad Ākhūndī. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah,[In arabic]
Maʿārif, M. (1992) and Bagheri, Hamid, “Functions of Textual Criticism of Hadiths by Early Imami Hadith Scholars”, Journal of Quran and Hadith Studies, Vol. 45, Issue 1. ,pp 39-70.[In Persian]
Maʿārif, M. (1995). A Study on the History of Shiʿ Hadith from the Beginning to the End of the Fifth Century. Tehran: Ẓarīḥ Cultural and Artistic Institute, [In pershian]
Mehrezi, M. (2017), Hadithi Hozahs and Schools, Qom, Quran and Hadith University Publications. [In Persian]
Mofid, M. (1992), al-Fusul al-Mukhtara, researcher/corrector: Mir Sharifi, Ali, Qom, Congress of Sheikh Mofid. [in Arabic]
Moftakheri, H. (1990), “The First Shi’a Efforts in Khorasan”, Quartely Re`search Journal of Islamic History, Issue 1, pp. 117-140. [In Persian]
Moghadisi, Abu Abdullah (N.D.), Ahsan al-Taqasim fi Marafah al-Aqalim, Karmi, Muhammad bin Ahmad, Beirut, Dar Sadir. [in Arabic]
Motahari, S. M.(2011) and Mahmoud Taghizadeh Davari, “A Study of the Hadith Circle of Samarkand and Kash”, Journal  of Shia Studies, Issue 35, pp. 145-170. [In Persian]
Mousavi Bojnourdi, K. (2004), Islam, a historical and cultural research, Tehran, Publications of the Great Islamic Encyclopedia Center. [In Persian]
Mughniyeh, M. J. (N.D), Al-Shi’a fi al-Mizan, Beirut, Dar al-Ta’rif. [In Arabic]
Najāshī, A. (2006). Rijāl al-Najāshī. Qom: Muʾassasat al-Nashr al-Islāmī alTābiʿah li-Jamāʿat al-Mudarrisīn bi-Qom. [In Arabic]
Nawbakhti, Al-Husayn. (1984 ). Firaq al-Shi'ah [The Sects of the Shi'ah]. Beirut: Dar al-Adwa'[In Arabic]
Nuʿmānī, I. (1976). Al-Ghaybah. researcher / proofreader: Ghafari, Ali Akbar, Tehran: Nashr Ṣadūq. [In Arabic]
Paktchi, A. (1991), "Ibn Shazan", Great Islamic Encyclopedia, under the supervision of Kazem Mousavi Bojnourdi, Tehran, Center for the Great Islamic Encyclopedia, Volume 4, pp. 49-52. [In Persian]
Parsa, F. (2012), "The Lost Heritage of Hadith from Transoxiana", Book of the Month of Religion(Ketabe Mah-Din), Vol. 175, pp. 8-14. [In Persian]
Qahpa'i, I. (1968), Majma' al-Rijal, Isfahan, Ketab-forushi-e Saqafi. [In Arabic]
Rezadad, A. (2016 ). The Hadith School of Baghdad. Mashhad: Astan-e Qods Razavi Publications.[In Persian]
Rostami, M. H. (1390 SH) and Zakiyah Zare, "Fazl ibn Shādhān Nīshābūrī in the Mirror of Distinguishing Common Rijal [Narrator] Similarities," Ketabe Gheym   , No. 1, pp. 197-214.[In Persian]
Sadeq Sajjadi, M. (2019). History of the Barmakians. Tehran: Dr. Mahmoud Afshar Publications. [In Persian]
Schacht, J. (1967). The Origins of Muhammadan Jurisprudence. 4th impression. Oxford [1st ed. 1959].
 
Shafiei, S. (2009), "The Formative Steps of the First Shi'a Hadith School", Hadith Sciences , No. 47, pp. 113-145. [In Persian]
Sharafi, A. R. (2012 ), "The Hadith Center of Nishabur from the Beginning to the Early 7th Century AH", Hadith Sciences, No. 57, pp. 211-235. [In Persian]
Al-Tabarsi, H.. (1991). Makarem al-Akhlaq (The Nobility of Morals). Qom: Islamic Publishing Foundation. [In Arabic]
Al-Turayhi, Fakhr al-Din ibn Muhammad. ( 1997) . Majma' al-Bahrain (The Confluence of the Two Seas). Edited by Ahmad al-Husayni al-Ashkuri. Tehran: Murtadawi. [In Arabic]
 Ṭūsī , M. (1987), ). Tahdhīb al-Aḥkām. Edited by Ḥasan al-Mūsawī Kharsan, Tehran, Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Arabic]
Ṭūsī , M.(1988),Rijal al-Kashi, al-Kashi, Muhammad ibn Omar, edited by Hassan Mostafavi, Mashhad, Mashhad University Publishing House. [In Arabic]
Ṭūsī, Muhammad bin Al-Hassan (1995), Rijal al-Tousi, research and correction by Javad Qayyumi Esfahani, Qom, Al-Nashar al-Islami Est. [In Arabic]
Ṭūsī, M. (2011), Al-Istibsar fima ikhtalafa min al-Akhbar, researched by Hassan al-Musawi, Kharsan, Tehran, Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Arabic]
Ţūsī,M. (1999). Fihrist kutub al-Shīʿah wa uṣūlihim wa asmāʾ al-muṣannifīn wa aṣḥāb al-uṣūl. Edited by Abdulaziz Tabatabai. Qom: Maktabat al-Muhaqqiq al-Tabatabai. [In Arabic]
Unknown author (2003), The Boundaries of the World from the East to the West, edited by Yousef Al-Hadi, Cairo, Dar Al-Thaqafiya le alnashr. [In Arabic]
al-Ya'qubi , A. (2001).  Al-Buldan (The Countries). Edited by Muhammad Amin al-Dannawi. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyah. [In Arabic]
Yaqubi, Ahmad ibn Abi Yaqub ( 1999), History of Yaqubi, translated by Ayati, Mohammad Ibrahim, Tehran, Enteshārāt-e Elmi va Farhangi. .[In Persian]
Yaqut al-Hamawi, Yaqut ibn 'Abdallah. (1995 CE).Mu'jam al-Buldan (The Dictionary of Countries). Beirut: Dar Sader. [In Arabic]
 Al-Zarkali, Khair al-Din (1989),  Al-A'lam, Beirut, Dar al-'Ilm lil-Malayin. [In Arabic]

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار