حدیث پژوهی

حدیث پژوهی

بازپژوهی مفهوم «صحیح» ازنظر محدثان متقدم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد ابراهیم روشن ضمیر
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد. مشهد. ایران
10.22052/hadith.2024.255417.1495
چکیده
دست‌یابی به سنت به‌عنوان گسترده‌ترین منبع شناخت دین از طریق اخبار صحیح میسر است، بنابراین لازم است تعریف حدیث پژوهان متقدم و متأخر از حدیث صحیح مشخص شود. خبر صحیح به‌اصطلاح متأخران عبارت از خبری است که از طریق راویان امامی عادل به معصوم 7متصل باشد. با توجه به اینکه محدثان متقدم تعریف روشنی از مفهوم صحیح ارائه نکرده‌اند، باید با مراجعه به آثار آنان، تعریف آنان را به دست آورد. برخی ادعا کرده‌اند ازنظر متقدمان، حدیث صحیح عبارت از خبری بوده که علم یا اطمینان به صدور حدیث از معصوم 7داشته‌اند. این پژوهش که به شیوه توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای سامان‌یافته، درصدد راستی آزمایی این ادعاست. یافته‌های این پژوهش نشان از آن دارد که خبر صحیح ازنظر متقدمان، خبری بوده که همراه با قرینه‌ای بوده که اقتضای اعتماد را داشته است، اما هیچ نشانه‌ای در جوامع متقدم وجود ندارد که خبر صحیح ازنظر آنان خبری بوده است که اطمینان یا علم به صدور آن از معصوم 7داشته‌اند؛ به نظر می‌رسد آنچه باعث سوءبرداشت شده، خلط بین قرائن اثبات صدور، قرائن صحت مضمون و قرائن ترجیح شده است. قرائن صحت مضمون و قرائن ترجیح که در آثار متقدمان از آن‌ها نام برده شده، ناتوان از اثبات صدور از معصوم 7هستند؛ قرائنی که شیخ بهایی از آن‌ها نام برده، هرچند می‌توانند نسبت به صدور روایت از معصوم 7اطمینان ایجاد نمایند، اما در آثار محدثان متقدم وجود ندارند.
کلیدواژه‌ها
سنت
حدیث
صحیح
صحیح قدمایی
محدثان متقدم

عنوان مقاله English

A Re-examination of the Concept of "Ṣaḥīḥ" from the Perspective of Early Hadith Scholars

نویسنده English

Mohammad Ibrahim Roshanzamir
Associate Professor, Department of Qur’anic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran
چکیده English

Access to the Sunnah, as the most extensive source of religious knowledge, is achievable through authentic "Ṣaḥīḥ" traditions; therefore, it is essential to clarify how early and late Hadith scholars defined an authentic Hadith. In the terminology of later scholars, a ṣaḥīḥ hadith is defined as a report transmitted continuously to the Infallible Imam (as) through just Imami narrators. Given that early traditionists did not provide an explicit definition of this concept, their perspective must be deduced through an examination of their works. Some scholars have claimed that according to early traditionists, a ṣaḥīḥ Hadith was one whose issuance (ṣudūr) from the Infallible was known with certainty or high confidence. Adopting a descriptive-analytical method and relying on library-based sources, this study aims to verify the validity of this claim. The findings indicate that for early Hadith scholars, an authentic report was one accompanied by contextual evidence (qarā'in) warranting reliance; however, there is no textual evidence in early Hadith compendia suggesting that they considered a report ṣaḥīḥ only if they had certainty or high confidence regarding its issuance from the Infallible. It appears that this misconception stems from conflating the indicators of issuance, indicators of textual validity, and indicators of preference. The indicators of textual validity and preference mentioned in early works are incapable of proving issuance from the Infallible. Furthermore, although the contextual indicators cited by Shaykh al-Bahāʾī may generate confidence regarding the issuance of a tradition from the Infallible, they are absent from the writings of early Hadith scholars.

کلیدواژه‌ها English

Sunnah
Hadith
Ṣaḥīḥ
Early Hadith Scholars
ابن بابویه، محمدبن علی. (1413 ق). من لا یحضره الفقیه. قم: موسسه انتشارات اسلامی.
ابن بابویه، محمدبن على. (1367 ش). من لا یحضره الفقیه. مترجمان علی اکبر غفاری، محمد جواد غفاری و صدر بلاغی. چاپ اول. تهران: نشر صدوق.
استرآبادی، محمد امین. (1426 ق). الفوائد المدنیه. قم: موسسه انتشارات اسلامی.
ایزدی، مهدی و هادیان، مهدی. (1396). صحت احادیث «الکافی»: مقایسه و نقد دیدگاه سه حدیث پژوه معاصر. مطالعات قرآن و حدیث، 2: 130 – 205.
بحرانی، یوسف. (بی تا). الحدائق الناضره فی احکام العترة الطاهره. قم: موسسه انتشارات اسلامی.
بهاءالدین عاملى، محمدبن حسین. (1414 ق). مشرق الشمسین و إکسیر السعادتین مع تعلیقات الخواجوئى. چاپ 2. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
حر عاملى، محمد بن حسن. (1409 ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: موسسة آل البیت علیهم السلام.
ربانی بیرجندی، محمد حسن. (1378). وثوق صدوری و وثوق سندی و دیدگاهها. نشریه فقه، 19 و 20، 145- 207.
رحمان ستایش، محمدکاظم. (1395). نگاه قدما به وثوق صدوری در اعتبارسنجی روایات. رهنامه پژوهش. 23 و 24، 82 -86.
سبحانی، جعفر، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایه. (1419 ق). چاپ 2. قم: موسسه امام صادق علیه السلام.
طوسی، محمدبن حسن. (1407 ق). تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
طوسى، محمدبن حسن. (1390 ق). الإستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
طوسى، محمدبن حسن. (1417 ق). العُدة فی أصول الفقه. قم: تیزهوش.
عاملی، حسن بن زین‌الدین، (1362 ش)، منتقی الجمان فی الاحادیث الصحاح و الحسان، قم: جامعه مدرسین.
فتاحی زاده، فتحیه و افشاری، نجمیه. (1391). جایگاه نقد حدیث در وسائل الشیعه. تحقیقات علوم قرآن و حدیث. 9: 109- 144.
فیض کاشانی، محمد محسن. (1406 ق). الوافی، اصفهان: کتابخانه امام امیرالمومنین علی علیه‌السلام.
قاسم پور، محسن و مختاری هاشم‌آباد، ابوطالب. (1395). مبنای متن محورانه علامه مجلسی در انتخاب مصادر و احادیث بحار الأنوار با تأکید براحادیث ناظر بر امامت. علوم حدیث. 80: 106- 137.
کلینى، محمد بن یعقوب. (1429 ق). الکافی (ط - دار الحدیث). قم: دارالحدیث للطباعة و النشر.
مامقانی، عبدالله. (1428 ق). مقباس الهدایه فی علم الدرایه. قم: دلیل ما
مجلسى، محمدتقى بن مقصودعلى. (1406 ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه (ط - القدیمة). قم: موسسه فرهنگی کوشانپور.
مدیر شانه‌چی، کاظم. (بی تا). درایة الحدیث. قم: جامعه مدرسین.
مسعودی، عبدالهادی. (1393) چیستی، روش تعامل و کارآمدی روایات تفسیری ضعیف السند. نشریه تفسیر اهل‌بیت 7.2، 5 – 25.
مظفر، محمد رضا. (1379 ش). اصول الفقه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
مودب، سید رضا. (1378 ش). علم الحدیث، پژوهشی در مصطلح الحدیث یا علم الدرایه. چاپ اول. قم: انتشارات احسن الحدیث.
موسوی عاملی (صدر)، سید حسن. (بی تا). نهایه الدرایه فی شرح الوجیزه للشیخ البهایی، تصحیح ماجد الغرباوی. تهران: نشر مشعر.
میرداماد (حسینی استرآبادی)، محمدباقر. (1422 ق). الرواشح السماویه، قم: دارالحدیث.
نصیری، علی. (1396). ناکارآمدی تقسیم رباعی احادیث با توجه به کاستی‎های منابع رجالی. آموزه های حدیثی. 2: 5.
نفیسی، شادی. (1386). درایةالحدیث، بازپژوهشی مصطلحات حدیثی در نگاه فریقین. تهران: سمت.
نورى، حسین بن محمد تقى. (1408 ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. چاپ اول. قم.
References
Baḥrānī, Y. (n.d.). Al-Hada'iq al-Nadirah fi Ahkam al-Itrah al-Tahirah. Qom: Mu'assasat al-Nashr al-Islami. [In Arabic]
Fayḍ al-Kāshānī, M. M. (1986). Al-Wafi. Isfahan: Maktabat al-Imam Amir al-Mu'minin. [In Arabic]
Fattāḥīzādeh, F., & Afshārī, N. (2012). Jāygāh-e Naqd-e Ḥadīth dar Wasāʾil al-Shīʿah. Researches of Qur'an and Hadith Sciences, 9, 109-144. [In Persian]
Ḥurr al-ʿĀmilī, M. b. Ḥ. (1989). Tafsil Wasail al-Shi'ah ila Tahsil Masa'il al-Shari'ah. Qom: Mu'assasat Al al-Bayt. [In Arabic]
Ibn Bābawayh, M. b. A. (1993). Man la Yahduruhu al-Faqih. Qom: Mu'assasat al-Nashr al-Islami. [In Arabic]
Ibn Bābawayh, M. b. A. (1988). Man la Yahduruhu al-Faqih (A. A. Ghaffari, M. J. Ghaffari, & S. Balaghi, Trans.). Tehran: Nashr-e Saduq. [In Persian]
Īzādī, M., & Hādiyān, M. (2017). The authenticity of hadiths in Al-Kāfī: Comparison and critique of three contemporary hadith scholars' views. Qur'an and Hadith Studies‎, 2, 130-205. [In Persian]
Kulaynī, M. b. Y. (2008). Al-Kāfī. Qom: Dar al-Hadith. [In Arabic]
Māmqānī, A. (2007). Miqbas al-Hidayah fi Ilm al-Dirayah. Qom: Dalil-e Ma. [In Arabic]
Majlisī, M. T. (1986). Rawdat al-Muttaqin fi Sharh Man la Yahduruhu al-Faqih. Qom: Mu'assasah-ye Farhangi-ye Kushanpur. [In Arabic]
Masʿūdī, A. (2014). Chīstī, Ravesh-e Taʿāmol va Kārāmadī-ye Revāyāt-e Tafsīrī-ye Zaʿīf al-Sanad. Journal of Ahl al-Bayt Exegesis, 2, 5-25. [In Persian]
Mudīr Shānehchī, K. (n.d.). Dirayat al-Hadith. Qom: Jami'eh-ye Mudarrisin. [In Persian]
Mūsavī ʿĀmilī (Ṣadr), S. Ḥ. (n.d.). Nihayat al-Dirayah fi Sharh al-Wajizah li al-Shaykh al-Baha'i (M. Gharbawi, Ed.). Tehran: Nashr-e Mash'ar. [In Arabic]
Muẓaffar, M. R. (2000). Usul al-Fiqh. Qom: Daftar-e Tablighat-e Islami. [In Arabic]
Nafīsī, S. (2007). Dirayat al-Hadith: A Re-examination of Hadith Terminologies from the Perspective of Both Schools. Tehran: SAMT. [In Persian]
Naṣīrī, A. (2017). Nākārāmadī-ye Taqsīm-e Robāʿī-ye Aḥādīth bā Tavajjoh be Kāstīhā-ye Manābeʿ-e Rijālī. Hadith Doctrines, 2, 5. [In Persian]
Nūrī, Ḥ. b. M. T. (1988). Mustadrak al-Wasa'il wa Mustanbat al-Masa'il. Qom: Mu'assasat Al al-Bayt. [In Arabic]
Qāsempour, M., & Mokhtārī Hāshemābād, A. (2016). Allamah Majlisī's text-centered approach in selecting sources and hadiths of Bihar al-Anwar with emphasis on hadiths concerning Imamate. Ulum-I Hadith, 80, 106-137. [In Persian]
Rabbānī Birjandī, M. Ḥ. (1999). Vuthūq-e Ṣudūrī va Vuthūq-e Sanadī va Didgāhhā. Journal of Fiqh, 19-20, 145-207. [In Persian]
Raḥmān Setāyesh, M. K. (2016). Negāh-e Qodamā be Vuthūq-e Ṣudūrī dar Eʿtebār-sanjī-ye Revāyāt. Rahnameh-ye Pajuhesh, 23-24, 82-86. [In Persian]
Shaykh al-Bahāʾī, M. b. Ḥ. (1994). Mashriq al-Shamsayn wa Iksir al-Sa'adatayn. Mashhad: Majma' al-Buhuth al-Islamiyyah. [In Arabic]
Subḥānī, J. (1999). Usul al-Hadith wa Ahkamuhu fi Ilm al-Dirayah. Qom: Mu'assasat al-Imam al-Sadiq. [In Arabic]
Ṭūsī, M. b. Ḥ. (1987). Tahdhib al-Ahkam. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Arabic]
Ṭūsī, M. b. Ḥ. (1970). Al-Istibsar fima ikhtalafa min al-Akhbar. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Arabic]
Ṭūsī, M. b. Ḥ. (1996). Al-Uddah fi Usul al-Fiqh. Qom: Tizhush. [In Arabic]
ʿĀmilī, Ḥ. b. Z. (1983). Muntaqa al-Juman fi al-Ahadith al-Sihah wa al-Hisan. Qom: Jami'eh-ye Mudarrisin. [In Arabic]