حدیث پژوهی

حدیث پژوهی

بازخوانی انگاره امامت سید محمد بر پایه گونه‌شناسی روایات الکافی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن دیمه کار گراب 1
علی ملاکاظمی 2
1 دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن، دانشکده علوم قرآنی مشهد. مشهد ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی .دانشگاه دامغان. سمنان. ایران. نویسنده مسئول
10.22052/hadith.2024.255983.1535
چکیده
باب «الْإِشَارَةِ وَ النَّصِّ عَلَى أَبِی مُحَمَّدٍ 7» در کتاب کافی به دلیل اشتمال بر روایات سؤال‌برانگیز در ماجرای رحلت سید محمد فرزند گرانقدر امام هادی7 ‏ زمینه‌ساز شکل‌گیری خوانش بداء در امامت امام حسن عسکری7 شده که ضرورت پژوهش در این عرصه را بیش‌ازپیش نمایان مى‏سازد. نظر به مضامین متعدد روایات این باب به نظر مى‏رسد بهترین راه‌حل به‌منظور اعتبارسنجی روایات موهم بداء‏‏، در کنار شیو توصیفی-تحلیلی، بازخوانی انگاره امامت سید محمد بر پایه گونه شناسی روایات این باب از کافی است‏‏، به‌ویژه آنکه تحریرهای این روایات‏‏، فضای دقیقی از خاستگاه و شرایط صدور این دسته از روایات به دست مى‏دهد.
بازخوانی انتقادی این روایات در پرتو گونه شناسی نشان مى‏دهد نظر به فضای خفقان‌آمیز آن دوران‏‏، امام هادی7 در زمان حیات سید محمد به برخی از افراد خاص به امامت امام حسن عسکری 7 تصریح فرموده بودند نه به عموم شیعیان‏‏، سید محمد سفیر و نایب خاصِ «باب» امام هادی 7 بود و منزلت والایش نزد امام و شیعیان و نیز عهده‌داری امور بیت امامت و نیز ناشناخته نگه‌داشتن امام حسن عسکری 7 ازنظر خاندان و شیعیان و نیز عدم نص علنی و عمومی امام هادی7 بر امام بعدی‏‏، سبب شد شیعیان و خاندان حضرت گمان کنند امام بعدی سید محمد است. تدبیر ح کیمانه امام هادی 7 در اوج فضای تقیه در نگه‌داشتن جان امام حسن عسکری7 از خطرات احتمالی بود به‌ویژه به‌منظور حفظ جان امام موعودی که قرار بود از صلب مبارک ایشان باشد؛ اما با رحلت سید محمد اراده الهی آشکار شد و مشخص شد تصور عموم شیعیان و خاندان غلط بوده است؛ لذا گویی امر جدیدی نمایان شد؛ بنابراین بداء در روایات مذکور به معنی آشکار شدن حقیقت برای عموم شیعیان است امری که خلاف آن را گمان مى‏کردند.
کلیدواژه‌ها
کتاب الکافی
امامت امام حسن عسکری7
انگارۀ بداء
گونه شناسی روایی
بازخوانی انتقادی

عنوان مقاله English

Revisiting the Concept of Imamate of Sayyid Muhammad Based on the Typology of Traditions in Al-Kafi

نویسندگان English

Mohsen Dimehkar Garab 1
Ali Mollakazemi 2
1 Associate Professor, Department of Quranic Sciences and Exegesis, Faculty of Quranic Sciences (Mashhad), University of Quranic Sciences and Teachings, Mashhad, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, University of Damghan, Semnan, Iran (Corresponding Author)
چکیده English

The chapter titled "al-ishārati wa l-naṣṣi ʿalā Abī Muhammad" (Indications and Explicit Designations Regarding Abū Muhammad) in the book al-Kāfī—due to its inclusion of problematic narrations concerning the passing of Sayyid Muḥammad, the esteemed son of Imam al-Hādī (as)—has paved the way for an interpretation involving the concept of badāʾ (divine alteration of a prior decree) regarding the Imamate of Imam al-Ḥasan al-ʿAskarī (as). This underscores, more than ever, the necessity for further research in this area. A critical re-examination of these traditions through typological analysis indicates that, in view of the repressive conditions of that period, Imam al-Hādī (as) had explicitly designated Imam al-Hasan al-ʿAskarī (as) as his successor to certain individuals during Sayyid Muḥammad’s lifetime, but not to the Shiʿa community at large. Sayyid Muḥammad served as the emissary and special representative, or bāb, of Imam al-Hādī (as). His esteemed position in the eyes of the Imam and the Shiʿa, his responsibility for managing the affairs of the Imamate household, the fact that Imam al-Hasan al-ʿAskarī (as) remained unknown to the Imam’s family and the Shiʿa, and the absence of an explicit and public designation of the next Imam by Imam al-Hādī (as) led the Shiʿa and the Imam’s family to believe that Sayyid Muḥammad would succeed him. At the height of the climate of taqiyya (religious dissimulation), Imam al-Hādī’s prudent strategy was intended to protect the life of Imam al-Hasan al-ʿAskarī (as) from potential threats, particularly because the promised Imam was destined to be born from his blessed lineage. Following Sayyid Muḥammad’s death, the divine will became manifest, revealing that the assumption held by the majority of the Shiʿa and the Imam’s family had been incorrect, as though a previously unknown truth had newly emerged. Accordingly, badāʾ in these narrations signifies the disclosure of the truth to the Shiʿa community at large—a truth contrary to what they had previously believed.

کلیدواژه‌ها English

Al-Kāfī
Imamate of Imam al-Hasan al-ʿAskarī (as)
the notion of badāʾ
narrational typology
critical re-examination
قرآن کریم
ابن‌اثیر‏‏، عزالدین على؛ الکامل فی التاریخ‏‏، بیروت: دار بیروت- دار صادر‏‏، 1385 قمری.
ابن‏‏‏‏‏‏‏ادریس حلى‏‏، محمد؛ مستطرفات السرائر‏‏، قم‏‏، نشر جامعه المدرسین. 1411 قمری.
ابن بابویه‏‏، محمد بن ‌علی، الأمالی‏‏، تهران: المکتبة الإسلامیه‏، 1362 شمسی.
همو، التوحید‏‏، قم: منشورات جامعه المدرسین‏‏، 1398 قمری.
همو، صفات الشیعه، تهران: انتشارات اعلمی، بی تا.
همو، کمال الدین‏‏، تهران‏‏‏، المکتبة الإسلامیه‏‏‏، ‏1395 قمری.
ابن‏‏‏‏جوزى‏،‏ عبدالرحمن‏‏‏‏بن‏‏‏‏على، المنتظم‏‏، بیروت: دار الکتب ‏العلمیة. 1412 قمری.
ابن‏‏‏‏‏‏‏شعبه حرانى‏‏، حسن‏‏، تحف العقول‏‏، قم‏‏، انتشارات جامعه مدرسین. 1404 قمری.
خزاز‏‏، على بن محمد قمى، کفایة الأثر، قم مقدسه: نشر بیدار. 1401 قمری.
خطیب بغدادی‏‏، احمد بن‏‏‏‏‏‏ على؛ تاریخ بغداد‏‏، بیروت: دار الکتب العلمیة. 1417 قمری.
ذهبى‏‏، محمد بن ‏‏‏‏احمد؛‏ تاریخ اسلام‏‏، بیروت‏‏، دار الکتاب ‏العربى. 1413 قمری.
صفار‏‏، محمد بن ‏‏‏‏‏‏حسن؛ بصائر الدرجات‏‏، قم: مکتبة آیة الله المرعشی. 1404 قمری.
طبرسى‏‏، امین الإسلام فضل بن‏‏‏‏‏‏ حسن؛ إعلام الورى‏‏، تهران: دارالکتب الإسلامیة. بى ‏تا.
طبرى‏‏، محمد بن‌ جریر‏. تاریخ الطبری‏‏، بیروت: دار التراث. 1387 قمری.
طوسی‌‏‏، ابوجعفر محمد بن‌ حسن‏‏، الغیبة‏‏، قم‏‏، مؤسسه معارف اسلامى‏‏، 1411 قمری.
............‏‏، ‏الفهرست‏، ‏ نجف‏ اشرف‏‏، المکتبة المرتضویة‏‏، بی‌تا.
قرشى‏‏، باقرشریف؛ زندگانى امام حسن عسکرى7؛ ترجمه سید حسن اسلامى‏‏، ‏قم: جامعه مدرسین‏‏، 1375 شمسی.
قطب‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏راوندى‏‏، سعید بن ‏‏‏‏‏‏هبة الله؛ الخرائج و الجرائح‏‏، قم المقدسة: مؤسسه ‏حضرت ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏مهدى7‏‏، 1409 قمری.
همو‏‏، الدعوات؛ قم: انتشارات مدرسه ‏ا‏مام‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مهدى7. 1407 قمری.
کلینی‏‏، محمد بن یعقوب‏‏، الکافی‏‏، تهران‏‏، دار الکتب الإسلامیة‏‏، 1365 شمسی.
مجلسی‌‏‏، محمدباقر بن محمدتقی‏‏، بحار الأنوار‏‏، بیروت‏‏، مؤسسه وفا‏‏، 1404 قمری.
مسعودى‏‏، على بن حسین‏‏، مروج الذهب‏‏، به کوشش اسعد داغر‏‏، قم: دارالهجرة. 1409 قمری.
مسکویه، احمد بن محمد رازی؛ تجارب الأمم‏، به کوشش ابوالقاسم امامى‏‏، تهران‏‏، سروش. 1379 شمسی.
مفید‏‏، محمد بن محمد‏‏، الإرشاد‏‏، قم‏‏‏، مؤتمر الشیخ المفید‏‏، 1413 قمری.
یعقوبى‏‏، احمد بن أبى‏یعقوب؛ تاریخ یعقوبى‏،‏ بیروت‏‏، دار صادر. بی‌تا.
Refrences
Holy Quran
Ibn Athir, E; Al-Kamel fi al-Tarikh, Beirut: Dar Beirut-Dar Sadir, 1965. [in Arabic]
Ibn Idris Helli, M; Mustafat al-Saraer, Qom, published by Jamiat al-Madrasin. 1990. [in Arabic]
Ibn Babavaih, M, Al-Amali, Tehran: Al-Maktaba al-Islamiyya, 1983. [in Arabic]
Ibn Babavaih, M, Al-Tawhid, Qom: published by Jamiat al-Madrasin. 2018. [in Arabic]
Ibn Babavaih, M, Kamal al-Din, Tehran, Al-Maktaba al-Islamiyya, 2016. [in Persian]
Ibn Jozi, A; Al-Muntazam, Beirut: Dar al-Kotub Al-Alamiya. 1991. [in Arabic]
Ibn Shobah Harani, H, Tohaf al-Aqool, Qom, published by Jamiat al-Madrasin. 1983. [in Arabic]
Ibn Shahr Ashub, M; Al-Manaqib Le al Abi Talib: Qom Muqadasa: Allameh Publishing House. 1959. [in Arabic]
Erbeli, A; Kashf al-Ghomma, Tabriz: Bani HaShami Library. Lunar 1381. [in Arabic]
Pehlawan, M, translation of Kamal al-Din and Tamma Al-Neema, Qom, Dar al-Hādī (as)th, 2001. [in Arabic]
Khazzaz, A, Kefayat al-Athar, Qom Maqadsa: Bidar Publishing. 1981. [in Arabic]
Khatib al-Baghdadi, A; History of al-Baghdad, Beirut: Dar al-Kotub Al-Elamiya. 1996. [in Arabic]
zahabi, M; History of Islam, Beirut, Dar al-Kitab al-Arabi. 1992. [in Arabic]
Safar, M; Basair al-Darajat, Qom: School of Ayatollah al-Marashi. 1983. [in Arabic]
Tabarsi, F; Eelam al-vara, Tehran: Dar al-Kotub Al-Elamiya. Undated. [in Arabic]
Tabari, M. Tarikh al-Tabari, Beirut: Dar al-Torath. Lunar 1967. [in Arabic]
Ṭūsī, M, Al-Ghaiba, Qom, Institute of Islamic Studies, 1990. [in Arabic]
Ṭūsī, M, Al-Fhahrest, Najaf Ashraf, Al-Murtazawii Library, Undated. [in Arabic]
Qurashi, B; The life of Imam Hasan Askari; Translated by Seyed Hasan Islami, Qom: Jamia Modaresin, 1996. [in Persian]
Qutb Rawandi, S; Al-Kharaeij and Al-Jaraeh, Qom Al-Maqdisa: Hazrat Mehdi Institute, 1988.  [in Arabic]
Qutb Rawandi, S, Aldaavat; Qom: Imam Mehdi School Publications 7. 1986. [in Arabic]
Kolaini, M. (1986). Al-kafi. Sufficient Islamic bookstore [in Arabic]
Mazandarani, M, Sharh al-Kafi, Tehran, Islamic Library, 2003. Majlisi. [in Arabic]
Majlesi, Mb. (1984). Bihar Anwar Al-Wafa Foundation.[in Arabic]
Masoudi, A, Esbat al-vasiyah, Qom: Ansarian, 2005. [in Arabic]
Masoudi, A, Morouj al-Zahab, with the efforts of Asad Daghar, Qom: Dar al-Hajra. 1988. [in Arabic]
Moskoyah, A; Experiences of Nations, by the efforts of Abul Qasem Emami, Tehran, Soroush. 2000. [in Arabic]
Mofid, M, Al-ekhtesas, Qom: Sheikh Al-Mofid Conference,
 1993 [in Arabic]
Mofid, M. (1992). Al-Irshad in the knowledge of Hajj Allah Ali Al-Abad. Sheikh Mufid Congress. [in Arabic]
Mofid, M. Early Articles, Qom, Sheikh Mofid Congress,
 1993 [in Arabic]
Najashi, A, Rijal al-Najashi, Holy Qom, published by Jamiat al-Madrasin. 1986. [in Arabic]
Nomani, M, Al-Ghaiba, Sheikh Sadouq Library, Tehran, 2017. [in Arabic]
Yaqoubi, A; Tarikh Yaqoubi, Beirut, Dar Sadir. Undated. [in Arabic]
حدیث پژوهی
دوره 18، شماره 1 - شماره پیاپی 35
35
شهریور 1405
صفحه 149-174