بررسی تحلیلی و کشف رابطۀ «عُجب» و «وحشت» در حدیث «إن أوحش الوحشة العجب»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران. و طلبۀ سطح سه فقه و اصول جامعة الزهرا قم، نویسندۀ مسئول،

2 استاد گروه قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

پژوهش حاضر ناظر به بررسی رابطۀ بین «عجب» و «وحشت» در متن "إن أوحش الوحشة العجب" بوده که بخشی از حکمت سی‌وهشتم نهج البلاغه است. این تحقیق پس از بررسی اعتبار این متن در کتب شیعه و سنی، ضمن بررسی معنای واژگان حدیث و روایات همسو، به بیان جهت صدور و دلالت متن پرداخته و معنای اولیۀ روایت را استخراج می‌کند. آنگاه به کمک فهم شارحان حدیث از این روایت و نقد و بررسی نظریات ایشان و بررسی جنبه‌های بیان‌نشده ازسوی آن‌ها، به این نتیجه می‌رسد که آنچه موجب پدید آمدن این تنهایی ترسناک می‌شود، دگرگریزی فرد خودشیفته و عدم انس وی با دیگران است که این وحشت می‌تواند به‌صورت انزوای بیرونی یا درونی بروز کند و وحشت در این روایت نیز مانند عجب دارای مراتبی است. این نوشتار سعی دارد با روش توصیفی‌تحلیلی به تمام جنبه‌های متن‌پژوهی، شامل واژه‌پژوهی، ارزش‌گذاری متن، تشکیل پروندۀ علمی از روایات و شروح و آسیب‌شناسی متن پرداخته و به سؤالات و شبهات مربوط به این متن پاسخ دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Analytical study and discovery of the relationship between "Self-conceit" (‘ujb) and "Horror" (Waḥsha) in the hadith "Indeed, the most terrible of the wicked is the ajab"

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Kashani Jafari 1
  • Ali Ahmad Naseh 2
1 PhD student, Department of Quran and Hadith, University of Qom, Qom, Iran(Corresponding Author)
2 Full Professor, Department of Quran and Hadith, University of Qom, Qom, Iran
چکیده [English]

 Introduction
The ethical vice of ‘ujb (self-conceit), defined as the attribution of virtues to oneself, is one of the major plagues of individual and social conduct in the Islamic system of knowledge. A key consequence highlighted in the hadith “Indeed, the most terrible of the wicked is the self-conceit (innā awḥash al-waḥshati al-‘ujb)” from Nahj al-Balagha (Wisdom 38), is waḥsha (terrifying). This study analytically examines the causal link between these two concepts. It addresses core questions: What is the precise meaning of ‘waḥsha’ in this tradition? How does ‘ujb mechanically produce waḥsha? And Why is this kind of horror called “the most terrifying”? Through textual analysis, this research elucidates the underlying dimensions of this relationship within Islamic hadith scholarship.
Materials and Methods
A descriptive-analytical methodology rooted in hadith textology was employed. The process involved: 1) Lexical Analysis: Precise semantic investigation of ‘ujb and waḥsha using classical Arabic lexicons (e.g., Ibn Fāris, al-Muṣṭafawī) to distinguish them from related terms like kibr (arrogance) and khawf (fear). 2) Textual Validation: Assessing the hadith’s reliability through source criticism (Nahj al-Balagha), content analysis (consistency with Islamic doctrine), and isnād examination. Although its chain is technically weak, strong peripheral evidences (qarā’in)—including its presence in authoritative early Shiʿi (e.g., al-Kulaynī’s al-Kāfī, al-Ṣadūq’s Man lā Yaḥḍuruhu al-Faqīh) and Sunni sources (e.g., al-Jāḥiẓ’s Mi’at Kalimah)—support its authentic provenance. 3) Forming a Scholarly Dossier: Systematically collecting and categorizing congruent traditions on the definition, condemnation, and consequences of ‘ujb. 4) Textual Pathology: Analyzing variant readings (e.g., awḥash al-waḥshati vs. ashadd al-waḥdati) and potential causes like paraphrase or scribal error. 5) Exegesis Critique: Reviewing and synthesizing eight major interpretive approaches from classical and modern commentators (e.g., Maytham al-Baḥrānī, Āqā Jamāl al-Khunsārī).
Results and Findings
Findings are presented across several axes:1) Nature of ‘Ujb: It is an internal psychic state stemming from ignorance of the divine origin of virtues, leading to self-glorification and a sense of entitlement vis-à-vis God, distinct though related to kibr. 2) Meaning of Waḥsha: The core meaning was identified as "avoidance", " Not getting used to", and "solitude", with “fear” being a secondary, concomitant element. Thus, the hadith denotes “the most terrifying solitude is (that caused by) self-conceit.” 3) Mechanism of causation of waḥsha by ‘Ujb generates through a multi-layered process: (a) Active Withdrawal: The mu‘jib (self-admirer), driven by pride, consciously shuns others And turns to seclusion and conversion. (b) Social Repulsion: His arrogant demeanor and demand for excessive respect provoke avoidance by society. (c) Inner loneliness: Even when surrounded by people, a narcissist suffers from deep inner loneliness due to a lack of intimacy and not seeing anyone on their level. (d) Self-Perpetuating Cycle: Isolation impedes intellectual growth through consultation, leading to errors that further deepen alienation. 4) Reason for Severity: This waḥsha is “the most terrifying” because ‘ujb is uniquely self-blinding, preventing self-awareness and thus any corrective pursuit, trapping the individual in deepening solitude. 5) Gradational Nature: Both ‘ujb and its resultant waḥsha possess varying degrees of intensity. 6) Ultimate Consequence: At its peak, ‘ujb leads to ingratitude towards God, resulting in a metaphysical alienation—the most profound form of horror and isolation.
Conclusion
This study establishes that the relationship between‘ujb and awḥash al-waḥsha is causal, governed by defined psycho-social and spiritual mechanisms. ‘Ujb acts as a self-isolating vice, inducing both active withdrawal and passive societal exclusion. The resulting loneliness is deemed the “most terrifying” due to the vice’s self-concealing and self-reinforcing nature, which obstructs repentance and remedy.
The research concludes that waḥsha here encompasses a spectrum from subjective inner loneliness to objective seclusion, and ultimately, spiritual alienation from the Divine. By systematically analyzing the terminology, validating the text, and synthesizing classical exegesis, this investigation provides a coherent framework for understanding one of the most severe moral-psychological consequences of narcissistic conceit in Islamic ethical teachings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • 'Ujb (Self-conceit)
  • Narcissism
  • Waḥsha (horror)
  • Loneliness
  • Hadith Textual Criticism (Naqd al-Ḥadīth)

مراجع

قرآن کریم.
آقاجمال خوانسارى، محمد بن حسین. (13۶۶ش). شرح آقا جمال‎الدین خوانسارى بر غرر الحکم و درر الکلم. چ۴. تهران: دانشگاه تهران.
آل‌کاشف‌الغطاء، هادی. (بی‌تا). مستدرک نهج البلاغة. بیروت: مکتبة الأندلس.
آهنگران، محمدرسول، و حسینی‌پور، سید محمد. (1۴01ش). واکاوی مفهوم واژۀ عجب در قرآن کریم با رویکردی انتقادی. نشریۀ پژوهشنامه نقد آراء تفسیری، شمارۀ ۵، 33-۵۶.
ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبةالله‏. (1۴0۴ق). شرح نهج البلاغة لابن أبی‌الحدید. تحقیق و تصحیح محمد ابوالفضل‏ ابراهیم. چ1. قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
ابن‌بابویه، محمد بن على. (1۴13ق). من لایحضره الفقیه. چ2. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
ابن‌عساکر، ابوقاسم علی بن الحسن بن هبة‌الله. (1۴1۵ق). تاریخ دمشق. تحقیق عمرو بن غرامة العمروی. بی‌جا: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
ابن‌فارس، احمد بن فارس. (1۴0۴ق). معجم المقاییس اللغة. چ1. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1۴1۴ق). لسان العرب. چ3. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع (دار صادر).
اتکینسون، ریتال، اتکینسون، ریچارد س، و هیلگارد، ارنست ر. (138۴ش).. زمینۀ روان‌شناسی ترجمۀ محمدنقی براهنی... [و دیگران]. چ13. تهران: رشد.
انجمن روان‌پزشکی آمریکا. (1393ش). متن اصلاح‌شدۀ راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی. ترجمۀ فرزین رضایی و [... دیگران]. تهران: ارجمند.
بحرانی، میثم بن علی بن میثم. (1۴27ق). شرح نهج البلاغه. چ1. قم: انوار الهدی.
بحرانی، میثم بن علی بن میثم. (13۶۶ش). اختیار مصباح السالکین (شرح نهج البلاغه الوسیط). تحقیق محمد‌هادی امینی. چ1. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
بحرانی، میثم بن علی بن میثم. (بی‌تا). شرح علی المائة کلمة لأمیرالمومنین علی بن ابی‌طالبt. تصحیح و تعلیق میر جلال‌الدین الحسینی الارموی. چ1. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیه بقم مؤسسة النشر الاسلامی.
برقى، احمد بن محمد بن خالد. (1371ق). المحاسن‏. تحقیق و تصحیح جلال‌الدین ‏محدث. چ2. قم: دارالکتب الإسلامیة.
بستانى، فؤاد افرام‏. (137۵ش). فرهنگ ابجدی. چ2. تهران: اسلامی.
پاکتچی، احمد. (1392ش). فقه‌ الحدیث (با تکیه بر مسائل لفظ). چ1. تهران: دانشگاه امام صادقt.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد. (1۴10ق). غرر الحکم و درر الکلم (مجموعة من کلمات و حکم الإمام علیt). چ2. قم: دارالکتاب الإسلامی. 
جاحظ، عمرو بن بحر. (10۶8/10۶9ق). مائة کلمه (جاحظ؛ به روایت از علی بن ابی‌طالب). کاتب: میرجعفر بن عبدالله الحسینی. شمارۀ نسخه: IR10-38143. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
حسینی، سید عبد الزهراء. (۱۴۰۹ق). مصادر نهج البلاغة و أسانیده. بیروت: دار الزهراء.
حسینی زبیدی، محمدمرتضى. (1۴1۴ق). تاج العروس من جواهر القاموس. چ1. بیروت: دارالفکر.
حسینی شیرازی، سید محمد. (1۴10ق). توضیح نهج البلاغه. قم: مؤسسة الفکر الاسلامی.
حلوانى، حسین بن محمد بن حسن بن نصر. (1۴08ق). نزهة الناظر و تنبیه الخاطر. چ1. قم: مدرسة الإمام المهدیZ.
خوئی، حبیب الله بن محمد، و عاشور، علی. ( ۱۴۲۴ق). منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
خوئی، سید ابوالقاسم. (1۴11ق). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. چ1. قم: مرکز نشر آثار شیعه.
دشتی، محمد. (۱۳۷۸ش). اسناد و مدارک نهج البلاغه. قم: مؤسسۀ فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنینt.
دشتى، محمد. (1379ش). ترجمۀ نهج البلاغة. چ1. قم: مشهور.
دینوری، ابو محمد عبدالله بن مسلم بن قتیبة. (1۴18ق). عیون الأخبار. چ۴. بیروت: دارالکتب العلمیه.
زمخشری، جارالله. (1۴12ق). ربیع الأبرار و نصوص الأخیار. چ1. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
سبحانی‌نیا، محمدتقی، و عارفی، خلیل. (1399ش). تحلیل معنای عجب و تبیین عوامل ایجاد و پیامدهای آن براساس روایات. نشریۀ معرفت اخلاقی، شمارۀ 28، ۶7-82.
سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن بن ابی‌بکر. (1۴2۵ق). تاریخ الخلفاء. تحقیق حمدی الدمرداش. چ1. بی‌جا: مکتبة نزار مصطفی الباز.
شرقی، محمدعلی. (13۶۶ش). قاموس نهج البلاغه. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
شریف رضی، محمد بن حسین. (1۴1۴ق). نهج البلاغة. تحقیق صبحی صالح. چ1. قم: هجرت.
شهیدى، جعفر. (1378ش). ترجمۀ نهج البلاغه شریف رضی. چ1۴ . تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (137۵ش). مجمع البحرین. چ3. تهران: مرتضوی.
عرشی، امتیاز علیخان، و آیت‌الله‌زاده شیرازی، مرتضی. (۱۳۶۳ش). ترجمه استناد نهج البلاغه. تهران: امیرکبیر.
عسکرى، ابوهلال حسن بن عبدالله. (1۴00ق). الفروق فی اللغة. چ1. بیروت: دارالآفاق الجدیدة.
عمید، حسن. (1389ش). فرهنگ فارسی عمید. چ1. تهران: راه رشد.
غزالی، محمد بن محمد. (1393ش). احیاء علوم الدین. تصحیح عزیزالله علیزاده. چ1. تهران: فردوس.
فراهیدى، خلیل بن احمد. (1۴09ق). کتاب العین. چ2. قم: نشر هجرت .
فیض الاسلام اصفهانی، علی‌نقی. (1379ش). ترجمه و شرح نهج البلاغه شریف رضى. چ۵. تهران: مؤسسۀ چاپ و نشر تألیفات فیض الاسلام.
قدوسی، سید ابوالفضل و میردریکوندی، رحیم. (1392ش). بررسی مفهوم روان‌شناختی کبر در منابع اسلامی و مقایسۀ آن با خودشیفتگی. نشریۀ معرفت، شمارۀ 192، 83-9۴.
قمی، شیخ عباس. (1۴17ق). شرح حکم نهج البلاغه. تقدیم و تحقیق باقر قربانی زرین. چ1. تهران: بنیاد نهج البلاغه.
کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق. (1۴29ق). الکافی. چ1. قم: دارالحدیث.
مازندرانى، محمدصالح بن احمد. (1382ق). شرح الکافی- الأصول و الروضة. تحقیق و تصحیح ابوالحسن شعرانی. چ1. تهران: المکتبة الإسلامیة
مجلسى، محمدتقى بن مقصودعلى. (1۴0۶ق). روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. تصحیح و تحقیق حسین موسوى کرمانى و على پناه‏‌اشتهاردى. چ2. قم: مؤسسۀ فرهنگى اسلامى کوشانبور.
مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى. (1۴03ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. تصحیح و تحقیق جمعی از نویسندگان. چ2. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
محمودی، محمدباقر. (۱۹۶۵م).  نهج السعادة فی مستدرک نهج البلاغة. نجف اشرف: مطبعة النعمان.
مشکینی، علی. (13۶1ش). اخلاق در اسلام: عجب. نشریۀ پاسدار اسلام، شمارۀ 1۴، 9-11.
مشکینی، علی. (1380ش). درس‌های اخلاق. ترجمۀ علیرضا فیض. چ1. قم: انتشارات پارسایان.
مصطفوى، حسن. (13۶8ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. چ1. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مفید، محمد بن محمد. (1۴13ق). الإختصاص. چ1. قم: المؤتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید.
موسوی، سید عباس علی. (1۴18ق). شرح نهج البلاغه. بیروت: دارالرسول الاکرم2.
نراقی، ملا احمد. (1377ش). معراج السعادة. چ6. قم: نشر هجرت.
نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد. (138۵ش). اخلاق ناصری. تصحیح و توضیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری. چ6.تهران: خوارزمی.
ویتبورن، سوزان کراس، و ‌هالجین، ریچارد پی. (1397ش). آسیب‌شناسی روانی: دیدگاه‌های بالینی دربارۀ اختلالات روانی. چ20. تهران: نشر روان.
هاشمى خوئى، میرزا حبیب‌الله. (1۴00ق). منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة و تکملة منهاج البراعة. شرح حسن حسن‌زاده آملى و محمدباقر کمره‌اى. چ۴. تهران: مکتبة الإسلامیة.
هونای، کرن. (1387ش). راه‌های نوین در روان‌کاوی. ترجمۀ سعید شاملو. چ1. تهران: رشد.
References
The Holy Qur'an.
Ahangaran, M. Rasul; Husayni Pur, M. (2022). "Vakavi-e Mafhum-e Vazhah-ye 'Ajab dar Qur'an-e Karim ba Ruykardi-e Intiqadi" [A Critical Analysis of the Concept of 'Ajab in the Holy Qur'an]. Pazhuhishnamah-ye Naqd-e Ara-ye Tafsiri, (50), 9-33. [In Persian]
American Psychiatric Association. (2014). Matn-e Islah Shudah-ye Rahnama-ye Tashkhisi va Amari-e Ikhtilalat-e Ravani (DSM-5). Tr. Farzin Rida'i, et al. Tehran: Arjmand. [In Persian]
Aqa Jamal al-Khunsari, M. (1987). Sharh-e Aqa Jamal al-Din Khunsari bar Gurar al-Hikam wa Durar al-Kalim (Vol. 4). Tehran: University of Tehran. [In Arabic]
Askari, A. H. (1979). al-Furuq fi al-Lughah. Beirut: Dar al-Afaq al-Jadidah. [In Arabic]
Atkinson, R. L.; Atkinson, R. C.; Hilgard, E. R. (2005). Zaminah-ye Ravanshinasi [Hilgard's Introduction to Psychology]. Tr. Muhammad Naqi Barahani, et al. (13th ed.). Tehran: Rushd. [In Persian]
Bahrani, M. (2006). Sharh Nahj al-Balaghah (Vol. 1). Qom: Anwar al-Huda. [In Arabic]
Bahrani, M. (1987). Ikhtiyar Misbah al-Salikin (Sharh-e Nahj al-Balaghah al-Rasit). Ed. Muhammad Hadi Amini (Vol. 1). Mashhad: Bunyad-e Pazhuhishha-ye Islami. [In Arabic]
Barqi, A. (1992). al-Mahasin. Ed. Jalal al-Din Muhaddith. Qom: Dar al-Kutub al-Islamiyah. [In Arabic]
Bustani, F. A. (1996). Farhang-e Abjadi (2nd ed.). Tehran: Islami. [In Persian]
Dashti, M. (2000). Tarjumah-ye Nahj al-Balaghah. Qom: Mashhur. [In Persian]
Dinawari, I. Q. (1997). 'Uyun al-Akhbar (Vol. 3). Beirut: Dar al-Kutub al-'Ilmiyah. [In Arabic]
Farahidi, Kh. (1988). Kitab al-'Ayn (Vol. 1). Qom: Nashr al-Hijrah. [In Arabic]
Fayd al-Islam Isfahani, Ali. N. (2000). Tarjumah wa Sharh-e Nahj al-Balaghah. Tehran: Mu'assasah-ye Chap va Nashr. [In Persian]
Ghazali, M. (2014). Ihya' 'Ulum al-Din. Ed. 'Aziz Allah 'Alizadah. Tehran: Firdaws. [In Arabic]
Halwani, H. (1987). Nuzhat al-Nazir wa Tanbih al-Khatir. Qom: Madrasat al-Imam al-Mahdi (AJ). [In Arabic]
Hashimi Khu'i, H. (2000). Minhaj al-Bara'ah fi Sharh Nahj al-Balaghah (Vol. 4). Tehran: al-Maktabah al-Islamiyah. [In Arabic]
Horney, K. (2008). Rahha-ye Nowin dar Ravankavi. Tr. Sa'id Shamalu. Tehran: Rushd. [In Persian]
Husayni al-Shirazi, M. (1990). Tawdih Nahj al-Balaghah. Qom: Mu'assasat al-Fikr al-Islami. [In Arabic]
Husayni al-Zabidi, M. (1994). Taj al-'Arus min Jawahir al-Qamus (Vol. 9). Beirut: Dar al-Fikr. [In Arabic]
Ibn 'Asakir, A. (1994). Tarikh Dimashq. Ed. 'Amr ibn Gharamah al-'Amrawi. Beirut: Dar al-Fikr. [In Arabic]
Ibn Abi al-Hadid, A. (1984). Sharh Nahj al-Balaghah li-Ibn Abi al-Hadid. Ed. Muhammad Abu al-Fadl Ibrahim (Vol. 1). Qom: Maktabat Ayat Allah al-Mar'ashi al-Najafi. [In Arabic]
Ibn Babawayh al-Saduq, M. (1992). Man la Yahduruhu al-Faqih (Vol. 4). Qom: Daftar-e Intisharat-e Islami. [In Arabic]
Ibn Faris, A. (1984). Mu'jam Maqayis al-Lughah. Qom: Maktab al-A'lam al-Islami. [In Arabic]
Ibn Manzur, M. (1994). Lisan al-'Arab (3rd ed.). Beirut: Dar Sadir. [In Arabic]
Jahiz, A. (68/ 258 AH). Mi'at Kalimah. MS: IR10-38143. Tehran: Kitabkhanah-ye Majlis.  [In Arabic]
Khu'i, Sayyid Abu al-Qasim. (1990). Mu'jam Rijal al-Hadith. Qom: Markaz Nashr Athar al-Shi'ah. [In Arabic]
Kulayni, M. (2008). al-Kafi. Qom: Dar al-Hadith. [In Arabic]
Majlisi, M. B. (1983). Bihar al-Anwar. Beirut: Dar Ihya' al-Turath al-'Arabi. [In Arabic]
Majlisi, M. T. (1985). Rawdat al-Muttaqin fi Sharh Man la Yahduruhu al-Faqih. Ed. Husayn Musawi Kirmani, et al. Qom: Mu'assasah-ye Farhangi-e Kushanbur. [In Arabic]
Mazandarani, M. S. (2003). Sharh al-Kafi -- al-Usul wa al-Rawdah (Vol. 11). Tehran: al-Maktabah al-Islamiyah. [In Arabic]
Mufid, M. (1992). al-Ikhtisas. Qom: al-Mu'tamar al-'Alami li-Alfiyah al-Shaykh al-Mufid. [In Arabic]
Musawi, S. A. A. (1997). Sharh Nahj al-Balaghah. Beirut: Dar al-Rasul al-Akram. [In Arabic]
Mushkini, 'A. (1982). "Akhlag dar Islam". Pasdar-e Islam, (146), 9-110. [In Persian]
Mushkini, 'A. (2001). Durus al-Akhlaq. Tr. 'Ali Rida Fayd. Qom: Intisharat-e Parsayan. [In Persian]
Mustafawi, H. (1989). al-Tahqiq fi Kalimat al-Qur'an al-Karim (Vol. 1). Tehran: Wizarat-e Farhang va Irshad. [In Arabic]
Nasir al-Din Tusi, M. (2006). Akhlaq-e Nasiri. Ed. Mujtaba Minawi, 'Ali Rida Haydari. Tehran: Khwarazmi. [In Persian]
Naraqi, M. A. (2018). Mi'raj al-Sa'adah (6th ed.). Qom: Nashr-i Majar. [In Persian]
Pakatchi, A. (2013). Fiqh al-Hadith (ba Ta'kid bar Mas'il-e Lafzi). Tehran: Danishgah-e Imam Sadiq (AS). [In Persian]
Pervin, S .C; Halgin, R. P. (2018). Asibshinasi-e Ravani. Tr. Sa'id Shamalu. Tehran: Ravan. [In Persian]
Quddusi, S. A; Mirdarikundi, R. (2013). "Barrasi-e Mafhum-e Ravanshinakhti-ye Kibr dar Manabi'-e Islami va Muqayisah-ye An ba Khudshiftegi". Ma'rifat, (199), 83-94. [In Persian]
Qummi, Sh. A. (2006). Sharh Hikam Nahj al-Balaghah. Ed. Baqir Qurbani Zarin. Tehran: Bunyad-e Nahj al-Balaghah. [In Arabic]
Sharif al-Radi, M. (1994). Nahj al-Balaghah. Ed. Subhi Ṣaliḥ . Qom: Hijrat. [In Arabic]
Sharqi, M. A. (1987). Sharh-e Nahj al-Balaghah. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyah. [In Persian]
Shahidi, J. (1999). Tarjumah-ye Nahj al-Balaghah. Tehran: 'Ilmi va Farhangi. [In Persian]
Sobhani Niya, M.T; Arifi, Kh. (2020). "Tahlil-e Ma'na-ye 'Oab va Tabyin-e 'Awamil-e Ijad va Payamadha-ye An, bar Asas-e Rivayat". Ma'rifat-e Akhlaqi, (28), 67-87. [In Persian]
Suyuti, J. (2004). Tarikh al-Khulafa'. Ed. Hamdi al-Damardash. Riyadh: Maktabat Nazar Mustafa al-Baz. [In Arabic]
Tamimi al-Amidi, A. (1990). Gurar al-Hikam wa Durar al-Kalim (Vol. 2). Qom: Dar al-Kitab al-Islami. [In Arabic]
Turayhi, F. (1996). Majma' al-Bahrayn (Vol. 3). Tehran: Murtadawi. [In Arabic]
Umayd, H. (2010). Farhang-e Farsi-e 'Umayd (1st ed.). Tehran: Rah-i Rushd. [In Persian]
Zamakhshari, J. (2001). Rabi' al-Abrar wa Nusus al-Akhbar (Vol. 1). Beirut: al-Mu'assasah al-A'lami. [In Arabic]

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار