مشایخ یک راوی، منبعی برای شناخت بهترِ او؛ نمونه: بررسی استادانِ ابوالمفضّل شیبانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران، نویسنده مسئول

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

چکیده

برای شناخت راویان حدیث، معمولاً فقط به سخنان رجالیان دربارهٔ ایشان بسنده می‌شود؛ حال‌آنکه قرینه‌های دیگری نیز وجود دارند که گاه می‌توانند ما را به شناسایی بهترِ راویان رهنمون‌ سازند. یکی از این قرینه‌ها، بررسی مشایخِ یک راوی و نوع رابطهٔ وی با ایشان است. در این مقاله، برای روشن‌تر شدن این قرینه، بر روی یک محدث خاص به نام ابوالمُفَضَّل شَیْبانی (د ۳۸۷ق) تمرکز شده‌ که محدثی مشهور و دارای انبوهی از مشایخ بوده است. در این مقاله، تلاش شد تا جدا از داده‌های منابع رجالی، از راه تحلیل مشایخ ابوالمفضل نیز به شناخت دقیق‌تری دربارهٔ وی دست‌ یافته ‌شود. در این راستا، با تحلیل ویژگی‌های علمی و مذهبی در مجموعهٔ استادان ابوالمفضل و مقایسۀ آن‌ها با ویژگی‌های خودِ او، روشن شد که با توجه به تنوع مذهبی بالا در میان مشایخ وی، به‌ نظر‌ می‌رسد وی بیشتر به فراوانی شمار احادیثِ خود، قرب اسناد و دستیابی به رتبهٔ «حافظ» اهمیت می‌داده و حساسیت چندانی روی مذهب استادانش نداشته است. همچنین این تنوع مذهبی نشان از رشد نیافتنِ ابوالمفضل مطابق با منش‌های حدیثیِ امامیه دارد و می‌تواند چراییِ تفاوت‌های محسوس در سندهای وی با نوعِ سندهای محدثان امامیه را تااندازه‌ای روشن سازد. افزون بر این، روشن شد که در میان انبوه مشایخ ابوالمفضل، احتمالاً ابن‌عقده (د ۳۳۲ق) بیشترین تأثیر را بر شخصیت وی از جهت‌های گوناگون داشته است؛ ازجمله گرایش‌های مذهبی، علاقه به موضوعاتی خاص برای تألیف و شیفتگی به دانش حدیث و حافظ ‌بودن.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The transmitter's teachers, a source to know him better; Example: A survey of the teachers of Abul Mufaḍḍal al-Shaybani

نویسندگان [English]

  • Muhammad Afi Khorasani 1
  • Hamed Dejabad 2
1 Ph.D student of Quran and Hadith Studies, University of Tehran, Farabi College, Qom, Iran, (corresponding author).
2 Associate Professor of the Quran and Hadith Department, Farabi College, University of Tehran, Qom, Iran
چکیده [English]

Introduction
It seems that regardless of the Rajali sources, there are other evidences that can reveal other aspects of the transmitters' personality in some cases. One of these evidences is the examination of transmitter’s Hadith Chains of tradition (Silsilah Sanad) and the contents of the hadiths of the transmitter; So that even in the sources of Rajali, sometimes the exact same method has been used to judge the transmitter.
One of the most important aspects of analyzing the Sanads of a transmitter is the examination of his teachers and Shaykhs. It seems that the knowledge and analysis of the transmitter's teachers can be a document - although weak - to discover significant points about the transmitter from various aspects, including his personality, interests and religious affiliations. This article seeks to analyze the hadith documents of Abu al-Mufaḍḍal - one of the most active muhaddiths in the Shia and Sunni hadith fields - and by focusing on the analysis of his teachers, to examine these three axes in a more detailed understanding of him and to explore a new path in discovering his personality traits, independent of the Rijali sources.
Materials and Methods
 In the beginning, you must collect the names of the transmitter's teachers, and for this purpose, one should not be limited to the authoritative sources that list the names of the transmitter's teachers, but one should consider all the hadith’s Sanads, etc., in which the transmitter's name is mentioned, and thus compile the list of his teachers completely. Then, the teachers that he narrated a lot from should be separated from the other teachers because it's much more likely that the transmitter is influenced by the first group. And in general, we have to examine each and every one of his teachers from different respects such as religion, mindset, Hadith approaches, interests, personality, and if possible, compare them with the documents left by the transmitter himself to clarify the gravity of their influence on him.
Results and Findings: Some of Abu al-Mufaḍḍal's teachers who probably had an impact on his personality are as follows: Muhammad bin Ṣaliḥ Ijli Sawi, who was the teacher of literature and etiquette of Abu al-Mufaḍḍal and his first teacher. There are traces of Imamism in him, which is very noteworthy. However, among his many teachers, it seems that he has remarkable similarities with his teacher, Ibn Uqda, in various points, such as: intellectual confrontation with Ahl al-Hadith despite interacting with them in the transmission of hadiths, interest in writing on some special topics, fascination with collecting as many hadiths as possible and reaching the rank of "Hāfiẓ" and similarities in religious affiliations. Considering the set of these similarities, it seems that his influence from Ibn Ughda cannot be denied, and no other hadith figures can be found who has this volume of various evidences in influencing Abu al-Mufaḍḍal. Also, Abu al-Mufaḍḍal has been student of a considerable number of followers of various religions and schools of thought, some of these teachers were among the great figures in that religion. Such a thing at this level is rarely seen in the Imami Muhaddiths.
Conclusion
By looking at all the teachers of Abu al-Mufaḍḍal and comparing their approaches, the following points about Abu al-Mufaḍḍal become clear: Considering Ijli Sawi's affiliates with Imamiya and that he was the teacher of etiquette and literature of Abu al-Mufaḍḍal, the probability of Abu al-Mufaḍḍal's affiliates with Imamiya - at least in the early stages of his life - is high. However, among the numerous teachers of Abu al-Mufaḍḍal, he is probably the most influenced by Ibn Ughda, including in the following issues: how to interact with Ahl al-Hadith, hadith approaches and some religious tendency. The amount of religious diversity among Abu al-Mufaḍḍal's teachers is very high, and this probably can be an indication of Abu al-Mufaḍḍal's religious tolerance and his great interest in reaching the position of "Hāfiẓ". The analysis of Abu al-Mufaḍḍal 's teachers shows that even if he was an Imami, apparently he was not trained in the hadith schools of the Imamiyyah, and as a result, in his etiquettes, he did not resemble the Imami hadith scholars much, and because he received hadiths from different schools of thought, such as the Zaydiyyah and the Ashab al-Hadith, he probably received some influences from them - at least in the Ulum al-Hadith and its methods - however, he had serious differences with the Ashab al-Hadith, both in terms of thought and method.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Abul al-Mufaḍḍal al-Shaybani
  • Ibn Ughda
  • Hadith teachers and students
  • the influence of hadith teachers on students
  • Identifying the character of the transmitters

مراجع

 ابن‌ابی‌‌‌‌الرجال، احمد بن صالح. (1425ق). مطلع ‌البدور و مجمع‌ البحور. یمن: مرکز التراث و البحوث ‌الیمنی.
ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم. (1385ق). الکامل‌ فی ‌التاریخ. بیروت: دار صادر.
ابن‌‌بطریق، یحیى بن حسن. (1407ق). عمدة‌ عیون‌ صحاح‌ الأخبار. قم: جامعۀ‌ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
ابن‌حجر، احمد بن علی. (1325ق). تهذیب ‌التهذیب. بیروت: دار صادر.
ابن‌حجر، احمد بن علی. (2002م). لسان ‌المیزان. تحقیق سلمان‌ ابوغدّة، البشائر الإسلامیة.
ابن‌خسرو بلخی، حسین بن محمد. (1431ق). مسند الامام‌ ابی‌حنیفة. مکه ‌مکرمه: الإمدادیة.
ابن‌‌دبیثى، محمد بن سعید. (1427ق). ذیل‌تاریخ‌ مدینة‌ السلام‏. بیروت: دارالغرب ‌الإسلامی.
ابن‌‌طاووس، علی بن موسى. (1330ق). جمال‌ الأسبوع. قم: دارالرضی.
ابن‌‌طاووس، علی بن موسى. (1376). الإقبال‌ بالأعمال‌ الحسنة. قم: دفتر تبلیغات ‌اسلامی‌.
ابن‌‌طاووس، علی بن موسى‏. (1406ق). فلاح ‌السائل و نجاح‌ المسائل‏. قم: بوستان‌ کتاب‏.‏
ابن‌‌طاووس، علی بن موسى. (1413ق). التحصین لأسرار ما زاد من‌کتاب‌ الیقین. قم: دارالکتاب.
ابن‌عدی، عبدالله بن عدی. (۱۴۱۸ق). الکامل ‌فی‌ ضعفاء ‌الرجال. بیروت: دارالکتب ‌العلمیة.
ابن‌‌عساکر، علی بن حسن. (1415ق). تاریخ ‌مدینة‌ دمشق. بیروت: دارالفکر.
ابن‌عنبه، احمد بن على. (1417ق). عمدة‌ الطالب‌ فی‌ أنساب‌ آل‌ ابی‌طالب. قم: انصاریان.
ابن‌غضائری، احمد بن حسین. (1364ش). الرجال. تحقیق محمدرضا حسینی ‌جلالی. قم: دارالحدیث.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر. (1408ق). البدایة‌ والنهایة. بیروت: دار إحیاء التراث‌ العربی.
ابن‌مغازلی، علی بن محمد. (1424ق). المناقب. صنعاء: دارالآثار.
ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق. (1417ق). الفهرست. بیروت: المعرفة.
ابوالغنائم نرسی، محمد بن علی. (2004م). فوائد الکوفیین. بی‌جا: دارالضیاء.
ابوالفرج اصفهانى، على بن حسین. (1415ق). الأغانی‏. بیروت: دار احیاء التراث ‌العربى‏.
ابوالفرج اصفهانى، على بن حسین. (1419ق‏). مقاتل ‌الطالبیین. بیروت: الأعلمی.
ابوزهره، محمد. (1425ق). الإمام ‌زید؛ حیاته‌ و عصره. قاهره: دارالفکر العربی.
ابوزید قرشی، محمد بن ابی‌الخطاب. (بی‌تا). جمهرة‌ أشعار ‌العرب. بی‌جا: نهضة ‌مصر.
ابوطالب هارونی، یحیی بن حسین. (1422ق). تیسیر المطالب فی ‌أمالی ‌أبی‌طالب. صنعاء: مؤسسة الإمام ‌زید بن‌ علی ‌الثقافیة.
ابوطاهر سِلفی، احمد بن محمد. (2004م). المشیخة‌ البغدادیة. نسخۀ‌ خطی‌ منتشرشده در نرم‌افزار جوامع ‌الکلم.
ابویعلى خلیلی، خلیل بن عبدالله. (1414ق). الإرشاد‌ فی‌ معرفة ‌علماء ‌الحدیث. دمشق: دارالفکر.
ادفوى، جعفر بن ثعلب. (1966م). الطالع‌ السعید. بى‌جا: دارالمصریة.
اصبهانی، اسماعیل بن محمد. (بی‌تا). سیر السلف‌ الصالحین. ریاض: دارالرایة.
اقبال، عباس. (1345). خاندان‌ نوبختی. بی‌جا: زبان ‌و ‌فرهنگ ‌ایران.
اکبری، عمیدرضا. (1399ش). تفاوت ‌طبقات اسناد ابوالمفضل‌ شیبانی. پایگاه‌ اینترنتی ‌الآثار. alasar.blog.ir/13999/09/16/shaiban
اکبری، عمیدرضا، و ذاکری، محمدتقی. (1400ش). بررسی تضعیف ابوالمفضل‌ شیبانی در تحریف و جعل ‌اسناد. پژوهش‌نامۀ علوم‌ حدیث تطبیقی، شمارۀ 14، ۱۳۶-۱۶۷.
انصاری، حسن. (11/11/1390ش)، «ابوالمفضل شیبانی و نسخۀ کتاب الشافی فی علوم الزیدیة»، پایگاه اینترنتی حلقۀ کاتبان. https://ansari.kateban.com/post/1854
انصاری، حسن. (29/12/1386ش). متن کتاب شرف التربة از ابوالمفضل شیبانی. پایگاه حلقۀ کاتبان. ansari.kateban.com/post/1335
بیهقی، احمد بن حسین. (1423ق). شعب‌ الإیمان. ریاض: الرشد.
پاکتچی، احمد. (1373ش). ابوالمفضل شیبانی. دائرة‌المعارف ‌بزرگ ‌‌اسلامی، ج6. تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
پوناوالا، اسماعیل قربان‌حسین. (1401ش). سیر تاریخی آثار قاضی نعمان(۲). ترجمه و تعلیقات محمد عافی ‌خراسانی. میراث شهاب، شمارۀ 10۹-۱۱۰، ۳-۴۵.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله. (1397ق). معرفة‌ علوم‌ الحدیث. بیروت: دارالکتب ‌العلمیة.
حسینی‌جلالی، محمدرضا. (1422ق). المنهج ‌‌الرجالی ‌لسید‌ الطائفة ‌‌آیة‌الله ‌العظمى‌ ‌البروجردى. قم: بوستان‌ کتاب.
خراسانی (عافی)، محمد. (۱۴۰۰ش). توجه به اختلاف‌ نسخه‌‌ها، سرچشمه‌‌ای برای‌ فهم بهترِ احادیث. پایگاه شبکهٔ ‌اجتهاد.
خزاز، على بن محمد. (1401ق). کفایة‌ الأثر. تحقیق عبداللطیف حسینی کوه‌کمره‌ای. قم: بیدار.
خطیب ‌بغدادی، احمد بن علی. (1407ق). موضح‌ أوهام‌ الجمع‌ و التفریق. تحقیق عبدالمعطی امین قلعجی. بیروت: دارالمعرفة.
خطیب ‌بغدادی، احمد بن علی. (1417ق). تاریخ‌ بغداد. تحقیق مصطفى ‌عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب ‌العلمیة.
خطیب ‌بغدادی، احمد بن علی. (1421ق). البخلاء. بیروت: دار ابن‌حزم.
خطیب ‌بغدادی، احمد بن علی. (1997م). المتفق ‌و المفترق. دمشق: دارالقادری.
خطیب ‌بغدادی، احمد بن علی. (2000م). السابق‌ و اللاحق. ریاض: دارالصمیعی.
خطیب ‌بغدادی، احمد بن علی. (بی‌تا[الف]). الجامع‌ لأخلاق‌ الراوی و آداب‌ السامع. ریاض: المعارف.
خطیب ‌بغدادی، احمد بن علی. (بی‌تا[ب]). شرف ‌أصحاب ‌الحدیث. آنکارا: دار إحیاء السنة النبویة.
خویى، سید ابوالقاسم. (1422ق). مبانی‌ تکملة ‌المنهاج‌. قم: إحیاء آثار الإمام ‌الخوئی.
ذاکری، محمدتقی. (1398ش)، نقش ابوالمفضل در روایات تاریخ اهل بیتt. رسالۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیة.
ذاکری، محمدتقی، و صفری‌فروشانی، نعمت‌الله. (1399ش). رویکرد ابوالمفضل ‌شیبانی به‌ حدیث. مطالعات‌ تاریخی‌ قرآن‌ و حدیث، شمارۀ 67، ۱۵۷-۱۸۰.
ذهبی، محمد بن احمد. (1382ق). میزان‌ الاعتدال. بیروت: دارالمعرفة.
ذهبی، محمد بن احمد. (1427ق). سیر أعلام‌ النبلاء. قاهره: دارالحدیث.
ذهبی، محمد بن احمد. (2003م). تاریخ‌ الإسلام. بیروت: دارالغرب ‌الاسلامی.
رافعی‌قزوینی، عبدالکریم بن محمد. (1408ق). التدوین ‌فی ‌اخبار قزوین‏. بیروت: دارالکتب ‌العلمیة.
رامهرمزی، حسن بن عبدالرحمن. (۱۴۰۴ق). المحدث‌ الفاصل ‌بین ‌الراوی‌ و‌الواعی. تحقیق محمد عجاج ‌الخطیب. بیروت: دارالفکر.
رحمتی، محمدکاظم، و رضایی، علی‌اکبر. (1399ش). ابوالمفضل شیبانی. دانشنامۀ‌ جهان ‌اسلام، ج28.
زرارى، احمد بن محمد. (1369). رسالة‌ أبی‌غالب‌ الزراری. قم: مرکز البحوث و التحقیقات ‌الإسلامیة.
زید بن علی. (بی‌تا). مسند الامام ‌زید. بیروت: دارالکتب ‌العلمیة.
سلمى، محمد بن حسین. (1424ق). طبقات‌ الصوفیة. بیروت: دارالکتب‌ العلمیة‏.
سمعانى، عبدالکریم. (1382ق). الأنساب. حیدرآباد: دائرةالمعارف ‌العثمانیة.
سیاغی، حسین بن احمد. (بی‌تا). الروض‌النضیر. بیروت: دارالجیل.
شبیری زنجانی، سید موسى. (1419ق). کتاب ‌نکاح. قم: رأى‌پرداز.
شریف علوی، محمد بن علی. (1424ق). تسمیة‌ من‌ روی‌ عن ‌الإمام ‌زید ‌بن ‌علی. صنعاء: مؤسسة الإمام ‌زید الثقافیة.
شهرستانى‏، محمد بن عبدالکریم. (1364). الملل و النحل‏. قم: الرضی.
شهید اول، محمد بن مکی. (1407ق). الأربعون‌ حدیثا. قم: مدرسة‌ الإمام ‌المهدیZ.
صدوق، محمد بن علی. (1362). الخصال. تحقیق علی‌اکبر غفاری. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.‏
صدوق، محمد بن علی. (1376). الأمالی. تهران: کتابچی.
طبری صغیر، محمد بن جریر (منسوب). (1413ق). دلائل‌ الإمامة. قم: بعثت.
طوسی محمد بن حسن. (1373). رجال‌ الطوسی. تحقیق جواد قیومی ‌اصفهانی. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
طوسی محمد بن حسن. (1390ق). الإستبصار. تحقیق حسن موسوى ‏‌خرسان. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
طوسی محمد بن حسن. (1407ق). تهذیب‌ الاحکام (المشیخة). تحقیق حسن موسوی ‌خرسان. تهران: دارالکتب ‌الإسلامیة.
طوسی محمد بن حسن. (1414ق). الأمالی. قم: دارالثقافة.
طوسی محمد بن حسن. (1420ق). فهرست ‌کتب ‌الشیعة. تحقیق عبدالعزیز طباطبائی. قم: ستاره.
عافی‌ خراسانی، محمد. (۲۰۲۱م). بررسی قرب اسناد ابوالمفضل‌ شیبانی. کانال ‌معرفة ‌الرجال‌ والآثار.
عافی‌ خراسانی، محمد. (1400ش[الف]). بررسی و بازسازی‌کتاب‌های ‌ابوالمفضل‌ شیبانی. آینۀ‌ پژوهش، شمارۀ 191.
عافی‌ خراسانی، محمد. (۱۴۰۰ش[ب]). بررسی‌ شخصیت‌ حدیثی ابوبکر جِعابی و جایگاه ‌او در میراث‌ روایی فریقین. پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تهران.
عافی‌ خراسانی، محمد. (۱۴۰۱ش[الف]). سفرهای ‌محدّثان، سرنخی ‌برای شناخت‌ آن‌ها و روزگارشان؛ مطالعۀ‌ موردی سفرهای ابوالمفضل‌شیبانی. مجلۀ علوم حدیث، شمارۀ ۱۰۶.
عافی‌ خراسانی، محمد. (1401ش[ب]). فرایند تمییز مشترکات و توحید مختلفات و تطبیق آن بر نام‌های ابوالمفضل ‌شیبانی. علوم حدیث، شمارۀ 104.
عافی‌ خراسانی، محمد، و شهیدی، روح‌الله. (۱۴۰۲ش). روش‌ بازشناسی‌ مذهب ‌راویان؛ مطالعۀ‌ موردی مذهب ‌ابوبکر جعابی. حدیث‌پژوهی، شمارۀ ۲۹.
عافی‌ خراسانی، محمد. (1442ق). مقدمه تحقیق احادیث ‌امیرالمؤمنین ‌علیt بروایة‌ عبدالعظیم‌ الحسنی (من مخطوطات الزیدیة). تألیف قاضی جعفر یمانی. قم: دارالحدیث.
قاضی جعفر یمانی بهلولی، جعفر بن احمد. (1442ق). احادیث ‌امیرالمؤمنین ‌علیt بروایة‌ عبدالعظیم‌ الحسنی و إملاء القاضی‌جعفر الیمانی (من مخطوطات الزیدیة). تحقیق محمد عافی‌ خراسانی. قم: دارالحدیث.
قاضی جعفر یمانی بهلولی، جعفر بن احمد، احادیث‌ امیرالمؤمنین ‌علیt. تاریخ ‌کتابت: 966ق، نام ‌ناسخ: یحیى ‌بن ‌ابراهیم بن ‌صلاح، 6 صفحه، جای‌ نگهداری: صنعاء: مؤسسة الإمام‌ زید‌ بن‌ علی‌الثقافیة، لوح ‌فشرده 35، مجموع 1 (شماره 035-01).
قاضی جعفر یمانی بهلولی، جعفر بن احمد، احادیث‌ امیرالمؤمنین‌ علیt. بدون‌ تاریخ ‌کتابت، بدون‌ نام‌ ناسخ، 10 صفحه، جای‌ نگهداری: صنعاء: مؤسسة الإمام‌ زید ‌بن ‌علی ‌الثقافیة، لوح ‌فشرده 321، مجموع 6 (شماره 321-06).
قاضی‌ عیاض، عیاض بن موسى. (1423ق). جمهرة ‌تراجم ‌الفقهاء‌ المالکیة. دبی: دارالبحوث ‌للدراسات الإسلامیة‏.
قطب‌الدین راوندى، سعید بن‌ هبةالله. (1409ق). الخرائج و الجرائح. قم: مؤسسهٔ‌ امام ‌مهدىZ.
محلی، حمید بن احمد. (1423ق). الحدائق ‌الوردیة‌ فی‌ مناقب‌ الأئمة‌ الزیدیة. صنعاء: مکتبة بدر.
مددی‌ موسوی، احمد. (6/7/1392ش). درس‌ خارج ‌فقه. www.ostadmadadi.ir
المرشد بالله، یحیى بن حسین. (1422ق). الأمالی‌ الخمیسیة. تحقیق محمدحسن‌اسماعیل. بیروت: دارالکتب ‌العلمیة.
مسعودی، علی بن حسین. (1409ق). مروج ‌الذهب. قم: هجرت.
نجاشی، احمد بن على. (1365). رجال ‌النجاشی. تحقیق موسى شبیری ‌زنجانی. قم: جامعۀ ‌مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
نعمانی، محمد بن ابراهیم. (1397ق). الغیبة. تحقیق علی‌اکبر غفارى. تهران: نشر صدوق.‏
وجیه، عبدالسلام. (1439ق). أعلام‌ المؤلفین ‌الزیدیة. صنعاء: مؤسسة الإمام ‌زید ‌بن ‌علی‌ الثقافیة.
یاقوت‌حموی، شهاب‌الدین ابوعبدالله. (1993م). معجم‌ الأدباء. بیروت: دارالغرب ‌الإسلامی.
References
Abu al-Faraj Isfahani, A. (1994). al-Aghani. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [In Arabic]
Abu al-Faraj Isfahani, A. (1998). Maqatil al-Talibiyyin. Beirut: al-Alami. [In Arabic]
Abu al-Ghana'im al-Narsi, M. (2004). Fawa'id al-Kufiyyin. No place: Dar al-Diya. [In Arabic]
Abu Tahir Salafi, A. (2004). al-Mashikha al-Baghdadiyah. Jawame al-Kalam. [In Arabic]
Abu Talib Haruni, Y. (2001). Taysir al-Matalib fi Amali Abi Talib. Sana’a: Mu'assasah al-Imam Zayd bin Ali al-Thaqafiyyah. [In Arabic]
Abu Ya'la Khalili, K. (1993). al-Irshad fi Ma'rifat Ulama' al-Hadith. Damascus: Dar al-Fikr. [In Arabic]
Abu Zahra, M. (2004). al-Imam Zayd; Hayatuhu wa Asruh. Cairo: Dar al-Fikr al-Arabi. [In Arabic]
Abu Zayd Qurashi, M. (nd). Jamharah Ash'ar al-Arab. No place: Nahdat Misr. [In Arabic]
Adfawi, J. (1966). al-Tali' al-Sa'id. No place: Dar al-Masriyah. [In Arabic]
Afi Khorasani, M (2021), "Barrasi Qurb Asnād Abu al-Mufaḍḍal Shaybānī", canal Ma'rifat al-Rijāl wa al-Athār. [In Persian]
Afi Khorasani, M (2021), "Barrasi va Bāzsa‌zī Ketābhā-ye Abu al-Mufazzal Shaybānī", Ayneh-ye Pazhuhesh, n.191. [In Persian]
Afi Khorasani, M (2022), "Farāyand-e Tamīz Moshtarakāt va Tawḥīd Mokhtalifāt va Taqbīq ān bar Nām-hā-ye Abu al-Mufazzal Shaybānī", 'Ulūm Ḥadīth, n. 104. [In Persian]
Afi Khorasani, M (2022), "Safarhā-ye Muḥaddithān, Sarnakhī barāye Shena‌khte ānhā va Rūzgārhānhā; Muṭāle'e Moredī Safarhā-ye Abu al-Mufazzal Shaybānī", 'Ulūm Ḥadīth. n.106. [In Persian]
Afi Khorasani, M; Shahīdī, Rūḥallāh (2023), "Ravesh-e Bāzshenasī Madhhab-e Rāwiyān; Muṭāle'e Moredī Madhhab-e Abū Bakr Jī'ābī", Ḥadīth Pazhūhī, n. 29. [In Persian]
Akbari, A. (2020). “Tafavot Tabaqat Asnad Abu al-Mafddal Shaybani”. al-Asar Website. (alasar.blog.ir/13999/09/16/shaiban) [In Persian]
Akbari, A; Zakeri, M. (2021). “Barresi Taz'if Abu al-Mafddal Shaybani dar Tahrif va Ja'al Asnad”. Pazhooheshnameh Ulum Hadith Tatbiqi, N14, p136-167. [In Persian]
al-Murshid Billah, Y. (2001). al-Amali al-Khamisiyya. Ed. Muhammad Hasan Ismail. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiya. [In Arabic]
Ansari, H (2007), "Matn Kitab Sharaf al-Turbah az Abu al-Mufaḍḍal Shaybani ", Halqeh Katban Website (29/12/1386sh). [In Persian]
Ansari, H. (2011) “Abu al-Mufaḍḍal Shaybani va Nuskhehey Kitab al-Shafi fi ulume al-Zaidiyyah”, Halqeh Katban Website (11/11/1390sh). [In Persian]
Bayhaqi, A. (2002). Shu'ab al-Iman. Riyadh: al-Rushd. [In Arabic]
Dhahabi, M. (1962). Mizan al-I’tidal. Beirut: Dar al-Ma'arifah. [In Arabic]
Dhahabi‌, M. (2003), Tārikh al-Islām, Beirut: Dār al-Gharb al-Islāmi.
Dhahabi, Muhammad bin Ahmad. (2006). Siyar A'lam al-Nubala’. Cairo: Dar al-Hadith. [In Arabic]
Hakim Nayshaburi, M. (1977). Ma'rifah ‘Ulum al-Hadith. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. [In Arabic]
Husayni jalali, M. (2001). al-Manhaj al-Rijali li Sayyid al-Ta'ifah Ayatollah al-Uzma al-Borujerdi. Qom: Bustan Kitab. [In Arabic]
Ibn Abi al-Rijal, A. (2004). Matla’ al-Budur va Majma’ al-Buhur. Yemen: Markaz al-Turath va al-Buhuth al-Yamani. [In Arabic]
Ibn Adi, A. (1997). al-Kamil fi Du'afa al-Rijal. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyah. [In Arabic]
Ibn al-Ghada’iri, A. (1985). al-Rijal. Ed. Muhammad reza Husayni Jalali. Qom: Dar al-Hadith. [In Arabic]
Ibn Asakir, A. (1994). Tarikh Madinat Dimashq. Beirut: Dar al-Fikr. [In Arabic]
Ibn Athir, A. (1965). al-Kamil fi al-Tarikh. Beirut: Dar Sader. [In Arabic]
Ibn Bitriq, Y. (1986). Umdah U’yun Ṣaḥīḥ al-Akhbar. Qom: Jame'eh Modarresin Howzeh Ilmiyyah Qom. [In Arabic]
 Ibn Dabi‌thi‌, M. (2008), Zayl Tārikh Madīnat al-Salām, Beirut: Dār al-Gharb al-Islāmi.
Ibn Hajar, A. (1907). Tahdhib al-Tahdhib. Beirut: Dar Sader. [In Arabic]
Ibn Hajar, A. (2002). Lisan al-Mizan. Ed. Salman Abu Ghadah, al-Basha'ir al-Islamiyah. [In Arabic]
Ibn I’nabah, A. (1996). ‘Umdah al-Talib fi Ansab Al Abi Talib. Qom: Ansarian. [In Arabic]
Ibn Kathir, I. (1988). al-Bidayah wa al-Nihayah. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [In Arabic]
Ibn Khosrow Balkhi, H. (2010). Musnad al-Imam Abi Hanifah. Mecca: al-Imdadiyah. [In Arabic]
Ibn Maghazili, A. (2003). al-Manaqib. Sana’a: Dar al-Athar. [In Arabic]
Ibn Nadim, M. (1996). al-Fihrist. Beirut: al-Ma'rifah. [In Arabic]
Ibn Tawus, A. (1912). Jamal al-Usbu’. Qom: Dar al-Razi. [In Arabic]
Ibn Tawus, A. (1986). Falah al-Sa'il wa Najah al-Masa'il. Qom: Bustan Kitab. [In Arabic]
Ibn Tawus, A. (1992). al-Tahsin li Asrar Ma Zad min Kitab al-Yaqin. Qom: Dar al-Kitab. [In Arabic]
Ibn Tawus, A. (1997). al-Iqbal bil-A'mal al-Hasanah. Qom: Daftar Tablighat Islami. [In Arabic]
Ibn thabit, M. (2006). Dhayl Tarikh Madinat al-Salam. Beirut: Dar al-Gharb al-Islami. [In Arabic]
Iqbal, A. (1966). Khandan Nowbakhti. No place: Zaban va Farhang Iran. [In Persian]
Isfahani, I. (nd). Siyar al-Salaf al-Ṣaliḥ in. Riyadh: Dar al-Rayah. [In Arabic]
Khatib al-Baghdadi, A. (1997). al-Muttafaq wa al-Muftaraq. Damascus: Dar al-Qadiri. [In Arabic]
Khatib al-Baghdadi, A. (2000). al-Bukhala’. Beirut: Dar Ibn Hazm. [In Arabic]
Khatib al-Baghdadi, A. (2000). al-Sabiq wa al-Lahiq. Riyadh: Dar al-Sumai'i. [In Arabic]
Khatib al-Baghdadi, A. (nd a). al-Jami' li Akhlaq al-Rawi wa Adab al-Sami’. Riyadh: al-Ma'arif. [In Arabic]
Khatib al-Baghdadi, A. (nd b). Sharaf Ashab al-Hadith. Ankara: Dar Ihya al-Sunnah al-Nabawiyah. [In Arabic]
Khatib Baghdadi, A. (1987). Muwdih Awham al-Jam' va al-Tafriq. Ed. Abdul-Mu'ti Amin Qalaji. Beirut: Dar al-Ma'rifah. [In Arabic]
Khatib Baghdadi, A. (1996). Tarikh Baghdad. Ed. Mustafa Abdul-Qadir Ata. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyah. [In Arabic]
Khazzaz, A. (1981). Kifayat al-Athar. Ed. Abd al-Latif Husayni Kuh Kamrei. Qom: Bidar. [In Arabic]
Khorasani (Afi), M. (2021). “Tawajjoh be ekhtelaf noskheh-ha sarcheshmeh-i baraye fahm behtar ahadith”. Shabakeh Ejtehad website. [In Persian]
Khuei, S. A.Q. (2001). Mabanī Takmile al-Minhaj. Qom: Ihya’ Aathar al-Imam al-Khoei. [In Arabic]
Madadi Mousavi, A. (2013). Seminary higher level lesson session.)Dars Kharej Fiqh(. (6/7/1392) www.ostadmadadi.ir [In Persian]
Mas'udi, A. (1989). Muruj al-Dhahab. Qom: Hijrat. [In Arabic]
Muhalli, H. (2002). al-Hada’iq al-Wardiyya fi Manaqib al-A'immah al-Zaidiyya. Sana'a: Ketabkhaneh-ye Badr. [In Arabic]
Najashi, A. (1986). Rijal al-Najashi. Ed. Musa Shubeyri Zanjani. Qom: Jam'iyeh-ye Modarresin Hawzeh Ilmiyah-ye Qom. [In Arabic]
Nu’mani, M. (1977). al-Ghaybah. Ed. Ali Akbar Ghafari. Tehran: Nashr Saduq. [In Arabic]
Pakatchi, A. (1994). “Abu al-Mufaḍḍal Shaybani”. Da'irat al-Ma'arif Bozorg Islami, V6. Tehran: Markaz-e Da'irat al-Ma'arif Bozorg-e Islami. [In Persian]
Poonawala, I. (2022). “Seyr Tarikhi Aathar Qadi Na'man (2)”. Translation and annotations: Muhammad Afi Khurasani. Mirath Shahab, n 109-110, p3-45. [In Persian]
Qadi ‘Iyad, ‘I. (2002). Jamharah Tarajim al-Fuqaha’ al-Malikiyya. Dubai: Dar al-Buhuth lil-Dirasat al-Islamiyyah. [In Arabic]
Qadi Ja'far Yamani Buhluli, J. Ahadith Amir al-Mu'minin Ali (AS). nd. Storage location: Sana'a: Mu'assasah al-Imam Zayd bin Ali al-Thaqafiyyah (n. 321-06). [In Arabic]
Qadi Ja'far Yamani Buhluli, J. Ahadith Amir al-Mu'minin Ali (AS). Date of manuscript writing: 1559. Storage location: Sana'a: Mu'assasah al-Imam Zayd bin Ali al-Thaqafiyyah (n. 35-01). [In Arabic]
Qutb al-Din Rawandi, S. (1989). al-Kharaej wa al-Jara'ih. Qom: Mu'asseseh-ye Imam Mahdi (AS). [In Arabic]
Rafā'i Qazwini‌, A. (2003), al-Tadwīn fi Akhbār Qazwīn, Beirut: Dār al-Kutub al-'Ilmiyyah.
Rahmati‌, M.; Rizā'i, A. (2022), "Abu al-Mufazzal Shaybānī", Dāneshnāmah-ye Jahān-e Islām, J28.
Ramahurmuzi‌, H. (2003), al-Muhaddith al-Fāṣil bayn al-Rāwi wa al-Wā'i, Ed. Muhammad Ajja‌j al-Khaṭīb, Beirut, Dār al-Fikr.
Ṣadūq, M. (2005), al-Khiṣāl, Ed. Ali Akbar Ghafārī, Qom: Jāme'ah Mudarrisīn.
Ṣadūq, Muhammad bin Ali (2018), al-Amālī, Tehran: Ketābchī.
Sam'ānī, A. (2003), al-Ansāb, Hyderabad: Dā'irah al-Ma'ārif al-Othmāniyyah.
Shahīd Awwal, M. (2004), al-Arba'ūn Ḥadīth, Qom: Madrasah al-Imām al-Mahdī (aj).
Shahrastānī, M. (2005), al-Milal wa al-Niḥal, Qom: al-Rāḍī.
Sharif Alavi‌, M. (2017), Tasmīyat Man Rāy 'an al-Imām Zayd bin Ali, San'a, Mu'assasat al-Imām Zayd al-Thaqafiyyah.
Shubayrī Zanjānī, S. M. (2001), Kitāb-e Nikāḥ, Qom: Ra'y-Pardāz.
Siyāghī, H. (nd), al-Rawd al-Nadīr, Beirut: Dār al-Jīl.
Sullamī, M. (2017), Ṭabaqāt al-Ṣūfiyyah, Beirut: Dār al-Kutub al-'Ilmiyyah.
Ṭabarī Ṣaghīr, M. (ascribed to him) (2006), Dalā'il al-Imāmah, Qom: Ba'athat.
Ṭūsī, M. (2007), al-Amālī, Qom: Dār al-Thaqāfah.
Ṭūsī, M. (2009), al-Istibsār, Ed. Hasan Mūsavī Khurāsānī, Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah.
Ṭūsī, M. (2019), Fīhrist Kütüb al-Shi'ah, Ed. Abdulazīz Ṭabāṭabā'ī, Qom: Sitāreh. [In Arabic]
Ṭūsī, M. (2019), Rijāl al-Ṭūsī, Ed. Javad Qiyūmī Isfahānī, Qom: Jāme'ah Mudarrisīn.
Ṭūsī, Muhammad bin Ḥasan (2006), Tahdhib al-Aḥkām (al-Mashīkhah), Ed. Hasan Mūsavī Khurāsānī, Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah.
Wajih, A. (2018). A'lam al-Mu'allifin al-Zaydiyya. Sana'a: Mu'assasah Imam Zayd bin Ali al-Thaqafiyah. [In Arabic]
Yaqut Hamawi, S. (1993). Mu'jam al-Udabā’. Beirut: Dar al-Gharb al-Islami. [In Arabic]
Zakeri, M. (2021). Naqsh Abu al-Mafaddal dar riwayat tarikh Ahl al-Bayt (AS), Doctoral thesis Ulum Quran va Hadith, Jami'at al-Mustafa al-‘Alamiyyah. [In Persian]
Zakeri, M.; Safari furushani, N. (2020). “Ruykard-e Abu al-Mufaḍḍal al-Shaybani beh Hadith”. Mutala'at Tarikhi Quran va Hadith, n 67. [In Persian]
Zayd bin Ali (nd), Musnad al-Imām Zayd, Beirut: Dār al-Kutub al-'Ilmiyyah.
Zurārī, A. (2020), Risālat Abī Ghalib al-Zurārī, Qom: Markaz al-Buḥūth wa al-Taḥqiqat al-Islāmiyyah.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار