بررسی مبانی حدیث پژوهی در تعلیقه نهج‌البلاغه شهیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار ایران

2 کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق دانشگاه آیت الله بروجردی(ره) بروجرد ایران

3 کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه رازی کرمانشاه ایران

10.22052/hadith.2025.256760.1572

چکیده

«مبانی فهم حدیث» علی‌رغم کاربرد گسترده در حوزه مطالعات دینی و علوم اسلامی، همچنان فاقد چارچوبی روشمند برای استخراج و طبقه‌بندی است. این مقاله با هدف تحلیل مبانی فکری و اصول پنهان در نقد و ترجمه متون دینی، به بررسی تعلیقه نهج‌البلاغه سیدجعفر شهیدی می‌پردازد و کوشیده است وجه تمایز این اثر را نسبت به پژوهش‌های پیشین روشن سازد. پژوهش حاضر با تمرکز بر مفهوم «مبنا» و تفاوت معنایی آن در فارسی و عربی، تلاش کرده است این واژه را به‌درستی از اصطلاحاتی نظیر اصل، قاعده و روش تفکیک کند. روش تحقیق، تحلیلی-انتقادی و بر پایه شواهد مستخرج از متن تعلیقات شهیدی است و با تلفیق شیوه‌های واژه‌پژوهی، تحلیل واژگانی و بررسی قیود سیاقی انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد تعلیقه شهیدی واجد مجموعه‌ای از مبانی پنهان و صریح است که فراتر از ترجمه صرف، جلوه‌گاه بینش کلامی، التزام به اصالت متنی و تکیه بر تحلیل ادبی و تاریخی است. مهم‌ترین دستاورد پژوهش، استخراج و مستندسازی مبانی پنهانی چون باور به عصمت و علم امام علی(ع)، توجه به صحت انتساب نهج‌البلاغه، نقد نسخه‌ها، اتقان استدلال و اعتبار قرائن متنی و غیرمتنی است؛ در حوزه مبانی حدیث‌پژوهی نیز تأکید بر لزوم رجوع به لغت‌نامه‌ها و تراجم، بررسی وجوه نحوی و بلاغی، و استفادۀ دقیق از قرائن روایی و تاریخی را در کار شهیدی به اثبات رساند. به گونه‌ای که این الگو نه‌تنها فهم جدیدی از مبانی تعلیقات شهیدی ارائه می‌کند، بلکه الگویی برای شناسایی مبانی پنهان در مطالعات حدیثی محسوب می‌شود و می‌تواند در ارتقای روش‌شناسی پژوهش‌های متنی اسلامی به‌کار آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of Hadith Research Principles in Shahidi’s Commentary on Nahj al-Balaghah

نویسندگان [English]

  • morteza pahlavani 1
  • ebrajim yeganeh 2
  • hadis montazeryani 3
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Chabahar Maritime University, Iran.
2 Master's degree in Jurisprudence and Fundamentals of Law, Ayatollah Boroujerdi University, Boroujerd, Iran
3 Master of Science in Quran and Hadith, Razi University, Kermanshah, Iran
چکیده [English]

Despite its broad application in Islamic studies, the “principles of hadith understanding” lack a systematic framework for extraction and classification. This article analyzes the intellectual foundations—both explicit and hidden—within Seyyed Jafar Shahidi’s commentary on Nahj al-Balaghah, highlighting its distinctive approach among previous works. By focusing on the concept of mabna and its semantic distinctions in Persian and Arabic, this study clarifies its separation from related terms such as principle (asl), rule (qa‘ida), and method (ravesh). Using an analytical-critical method rooted in textual evidence from Shahidi’s annotations, the research combines lexicographical, semantic, and contextual analysis. The findings demonstrate that Shahidi’s commentary embodies a range of visible and underlying principles, extending beyond translation to reflect systematic theological reasoning, textual authenticity, and careful literary and historical analysis. Notably, the study documents key assumptions, such as belief in the infallibility and knowledge of Imam Ali (a.s.), emphasis on authentic attribution of the text, critical manuscript review, preference for sound argumentation over authority, and validation through diverse textual and contextual clues. In terms of hadith research principles, Shahidi’s method is characterized by reference to lexicons and biographies, syntactic and rhetorical examination, and the careful use of narrative and historical evidence. This research thus offers a novel methodological model for identifying hidden principles in hadith scholarship and enriches approaches to Islamic textual analysis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hadith Studies
  • Nahj al-Balaghah
  • Shahidi
  • Principles
  • Fiqh al-Hadith